Tuesday, Mar 31st

Last update12:36:22 PM GMT

Πίσω στον πολιτικό Φιλελευθερισμό

Πίσω στον πολιτικό Φιλελευθερισμό


Καθημερινή, 13.01.2009
του Ηλία Κουσκουβέλη
Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων

 

Η συγκυριακή απογοήτευση και αποστασιοποίηση των πολιτών από την πολιτική οφείλεται στην αδυναμία της δεύτερης να εκπληρώσει τον σκοπό της: την ευτυχία της κοινωνίας.  Στη δυσχέρεια αυτήν οδηγούμαστε επειδή η πολιτική ταυτίζεται με την εξουσία., η οποία γίνεται αυτοσκοπός.  Σ’ αυτήν την περίπτωση, στόχος είναι η πρόσκαιρη ευχαρίστηση όλο και ευρύτερου φάσματος ψηφοφόρων.  Η πολιτική επικοινωνία με τα τεχνάσματά της επικρατεί έναντι της πραγματικής πολιτικής.  Οι ταυτότητες, οι θέσεις και τα προγράμματα των κομμάτων εξουσίας γίνονται ασαφή.  Συναγωνίζονται σε ανευθυνότητα.  Κυριαρχούν η ρευστότητα και ο καιροσκοπισμός. Πρωταρχικός σκοπός είναι η αποφυγή τού πολιτικού κόστους και όχι η βελτίωση της καθημερινότητας του πολίτη.

Το πολιτικό και το οικονομικό σύστημα αναμφίβολα νοσούν.  Καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε την ασθένεια στη ρίζα της.  Το πρώτο στάδιο της θεραπείας είναι η επιστροφή στην ουσία και την ιδεολογία, προκειμένου να αντλήσουμε αρχές, ιδέες, επιχειρήματα, σημεία αναφοράς και να αρθρώσουμε σαφή πολιτική σκέψη και ουσιαστικό πολιτικό λόγο.

Ο πολιτικός φιλελευθερισμός είναι το κατάλληλο μέσο.  Τα ζητήματα του περιορισμού της εξουσίας και των αυθαιρεσιών της αγοράς, η ελευθερία και η ευθύνη του ατόμου, με απώτερο σκοπό την ευτυχία του ατόμου και της κοινωνίας, συνδέθηκαν ευκρινώς από τους στοχαστές του κλασσικού φιλελευθερισμού.  Οι πολιτικοί και οι πολίτες, το σύνολο δηλαδή, θα επωφεληθούν τα μέγιστα από την υιοθέτηση αυτής της φιλελεύθερης παράδοσης.

Το κοινωνικό συμβόλαιο του Rousseau είναι ένας τρόπος οργάνωσης της κοινότητας, που είναι προϊόν αλλαγής νοοτροπίας, μετάλλαξης του ίδιου του πνεύματος των ανθρώπων, αποτέλεσμα της παιδείας που οδηγεί στην υπευθυνότητα της κοινωνίας.  Η σύμβαση συνάπτεται προκειμένου το σύστημα να εγγυάται τις επιδιώξεις τού ανθρώπου, να προστατεύονται η ελευθερία των ατόμων, η ιδιοκτησία τους, η ισότητα μεταξύ τους.  Σύμφωνα δε με τους υποστηρικτές του «κοινωνικού» φιλελευθερισμού, όπως, π.χ., ο Bentham και ο Green, υποχρέωση του κράτους δεν είναι μόνο η προστασία των βασικών δικαιωμάτων, αλλά και η εξασφάλιση των κατάλληλων προϋποθέσεων, ώστε αυτά τα δικαιώματα να έχουν αξία, ώστε το άτομο να μπορεί να αναπτυχθεί ελεύθερα εντός της κοινωνίας.

Οι φιλελεύθεροι δεν κλείνουν τα μάτια στην πραγματικότητα.  Ο ίδιος ο Tocqueville παραδέχεται τους κινδύνους της δημοκρατίας: την τυραννία της πλειοψηφίας, την επικράτηση του ατομικιστικού πνεύματος και της επιφανειακής πλευράς τής πολιτικής ζωής.  Οι αδυναμίες μπορούν να αντιμετωπιστούν, για αυτό οφείλουμε να είμαστε σε επαγρύπνηση και εγρήγορση.  Στην ανοιχτή κοινωνία του Popper, για παράδειγμα, οι θεσμοί και οι δομές της πολιτικής εξουσίας υπόκεινται σε πολύ αυστηρή και χωρίς φόβο κριτική.  Σήμερα, όμως, πρέπει να σταθούμε στον Rawls και στην ιδέα της κοινωνικής δικαιοσύνης, που καθιστά το φιλελεύθερο κράτος, κράτος πρόνοιας.  Η κοινωνική δικαιοσύνη του Rawls έχει αναδιανεμητικό χαρακτήρα, γεγονός που την κάνει αναγκαία σήμερα στο εσωτερικό αλλά και στο διεθνές πεδίο.  Στόχος της είναι να αποτρέψει διακρίσεις και να ρυθμίζει τα ανταγωνιστικά κοινωνικά αιτήματα.

Οι παραπάνω ιδέες θεωρώ ότι μπορούν να αποτελέσουν αντίδοτα σε ότι δηλητηριάζει τον πολιτικό πολιτισμό.  Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι η πολιτική είναι ένα σύνολο ευρύτερων διαδικασιών, και όχι μια σειρά από επικοινωνιακά τεχνάσματα που αφορούν μόνο τους πολιτικούς και την κατάκτηση της εξουσίας.  Ως πολίτες πρέπει να ανταποκριθούμε στις ευθύνες μας, να αλλάξουμε νοοτροπία, να αναπτύξουμε την κριτική μας ικανότητα, να συμμετέχουμε δημιουργικά, να απαιτούμε δικαιοσύνη και, στη βάση αυτής, να επαναδιαπραγματευόμαστε – όπως, στην παρούσα οικονομική συγκυρία, είναι φανερό πλέον ότι πρέπει να γίνει - τους όρους του κοινωνικού συμβολαίου.

Τελευταία τροποποίηση στις Τετάρτη, 06 Ιούνιος 2012 13:25
You are here Άρθρα Γνώμης Κουσκουβέλης - Ελλάδα Πίσω στον πολιτικό Φιλελευθερισμό