Sunday, Apr 05th

Last update12:36:22 PM GMT

Προβολή άρθρων ανα tag: Εξωτερική Πολιτική

Ένα ενδιαφέρον άρθρο για τις σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας και τις εξελίξεις στη Συρία από τον Halil Karaveli στο Foreign Affairs. Σύμφωνα με τον Karaveli παίζεται ένα τουρκικό παιχνίδι στη Συρία και ο ο θρησκευτικός σεχταρισμός της Άγκυρας εμποδίζει την ειρήνευση στην περιοχή:

"Πέρα από την κοινή τους επιθυμία για την εκδίωξη του Άσαντ, όμως, η Ουάσιγκτον και η Άγκυρα έχουν δύο σαφώς διαφορετικά οράματα για τη μετεπαναστατική Συρία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι οποιαδήποτε λύση στην κρίση της Συρίας θα πρέπει να εγγυάται τον θρησκευτικό και εθνοτικό πλουραλισμό. Αλλά η Τουρκία, που κυβερνάται από μια κυβέρνηση σουνιτών βλέπει τη σύγκρουση από θρησκευτική σεχταριστική άποψη, δημιουργώντας στενούς δεσμούς με τη σουνιτική αντιπολίτευση που κυριαρχείται από την συριακή Μουσουλμανική Αδελφότητα, επιδιώκοντας να καταστείλει τα δικαιώματα των Κούρδων της Συρίας και να τιμωρήσει την αλαουίτικη μειοψηφία – την σέχτα του Άσαντ - ως εχθρική. Αυτό θα πρέπει να είναι ανησυχητικό για την κυβέρνηση Ομπάμα, καθώς σημαίνει ότι η Τουρκία δεν θα βοηθήσει στην προώθηση μιας πολυεθνικής, δημοκρατικής κυβέρνησης στη Δαμασκό. Στην πραγματικότητα, η τουρκική στάση έχει ήδη συμβάλει στην επιδείνωση των θρησκευτικών διαιρέσεων της Συρίας."

Μπορείτε να διαβάσετε ολόκληρο το κείμενο μεταφρασμένο στην ιστοσελίδα της ελληνικής έκδοσης του Foreign Affairs.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Ενδιαφέροντα

Συνέντευξη στον Φιλελεύθερο, 10.09.2012

 

ΕΡ: Σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο διαπιστώνεται μια κινητικότητα σε σχέση με τις προσπάθειες για αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Υπάρχουν δυνατότητες ανατροπών; Δυνατότητες για βελτίωση της κατάστασης;

 

ΑΠ: Προσωπικά δεν πιστεύω ότι ζούμε στον αιώνα των ανατροπών.  Προφανώς, όμως, ζούμε σε μία περίοδο αλλαγής αυτών που είχαμε συνηθίσει.  Εξ αυτού και λόγω της κινητικότητας που έχει αναπτυχθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), εκτιμώ πως αλλαγές θα υπάρξουν ως προς την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης από την ΕΕ που θα ωφελήσουν και την Ελλάδα.  Ήδη καταγράφεται μία σημαντική αλλαγή στην πολιτική τής Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ήδη περισσότερες χώρες αντιμετωπίζουν την ύφεση, ήδη οι πολιτικοί συσχετισμοί στο εσωτερικό των κρατών και εξ αυτού στο επίπεδο της ΕΕ μεταβάλλονται, με αποτέλεσμα όλο και περισσότεροι να ομιλούν για την ανάγκη τής ανάπτυξης. Στα θετικά είναι και η αλλαγή τού τρόπου αντιμετώπισης της χώρας μας από τους εταίρους και η αυξανόμενη πεποίθηση περί της ανάγκης για επιμήκυνση του απαιτούμενου χρόνου εκπλήρωσης των δημοσιονομικών υποχρεώσεων της Ελλάδας.  Σε κάθε περίπτωση, η όποια βελτίωση θα προέλθει από εμάς.  Εμείς θα πρέπει να αντέξουμε στα δύσκολα μέτρα και να είμαστε αλληλέγγυοι προς τους συμπολίτες μας που δοκιμάζονται, εμείς θα πρέπει να συμβάλλουμε στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, εμείς θα πρέπει να κινηθούμε, στη σκέψη και στα έργα μας, αναπτυξιακά.

 

 

ΕΡ: Πολλές φορές έχει ειπωθεί πως η οικονομική κρίση καθιστά πιο ευάλωτη τη χώρα στα εθνικά θέματα.  Διαβλέπετε προσπάθεια από την Τουρκία να αξιοποιήσει την οικονομική κρίση στην Ελλάδα;

 

ΑΠ: Ασφαλώς κάθε χώρα γίνεται πιο ευάλωτη σε περίοδο οικονομικής κρίσης, σε όλους τους τομείς.  Δεν θα έλεγα ότι η χώρα είναι πιο ευάλωτη, καθώς η δημιουργία προβλημάτων εναντίον της Ελλάδας, θα σήμανε σημαντικότερα ζητήματα, π.χ., για την Ευρωζώνη ή ακόμη και για τις ΗΠΑ, και, συνεπώς, για πολύ ισχυρότερα από την Ελλάδα κράτη.  Θα έλεγα, ασφαλώς, πως η χώρα μας έχει απολέσει τη διαπραγματευτική της ισχύ ή έχει μειωθεί η επιρροή της στην αντιμετώπιση ζητημάτων, τα οποία θα βρει ενδεχομένως μπροστά της υπό διαφορετικές συνθήκες.  Ως προς την Τουρκία, αυτή προσπαθεί να επωφεληθεί από την οικονομική κρίση στη χώρα μας, διεισδύοντας οικονομικά και προωθώντας ακόμη και την υποκουλτούρα των τηλεοπτικών σειρών της.  Είναι γνωστό ότι το «στρατηγικό βάθος», στη σύλληψή του, εμπεριείχε και τη βελτίωση της εικόνας τής Τουρκίας στο εξωτερικό, κάτι που συστηματικά επιχειρείται.

Πέραν αυτού, η Τουρκία έχει πλέον και τα δικά της προβλήματα.  Ο Φιλελεύθερος είχε δημοσιεύσει συνέντευξή μου με τίτλο «Η Τουρκία σύντομα θα καταγράψει αποτυχίες».  Θεωρώ ότι μετά και τις τελευταίες εξελίξεις η πολιτική μηδενικών προβλημάτων έχει εξαϋλωθεί, το εμπόριο έχει υποστεί πλήγμα, η υπόθεση της Συρίας θα πάρει χρόνια για να τελειώσει και το Κουρδικό ξανάνοιξε.

 

 

ΕΡ: Μπορούμε, Ελλάδα και Κύπρος, να αξιοποιήσουμε το φυσικό μας πλούτο; Διανοίγεται και μια προοπτική συνεργασίας με Ισραήλ.

 

ΑΠ: Βεβαίως και μπορούμε να αξιοποιήσουμε το φυσικό μας πλούτο.  Εκτιμώ όμως πως η Κύπρος μπορεί και πρέπει να προχωρήσει, ανεξαρτήτως του τι θα κάνει η Ελλάδα.  Όπως έχω επανειλημμένως πει και γράψει, η Ελλάδα έχει πλέον να μάθει στο θέμα αυτό από την Κύπρο.  Η προοπτική συνεργασίας με το Ισραήλ είναι ορατή και οι διεθνείς σχέσεις τού Ισραήλ μπορούν να συμβάλουν στην ταχύτερη και αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των πόρων.  Σε κάθε περίπτωση και μεθοδικά, θα πρέπει να γίνουν και όλα τα βήματα προς την κατεύθυνση των υπόλοιπων παράκτιων χωρών τής νότιας και της ανατολικής λεκάνης τής Μεσογείου.

 

 

ΕΡ: Θα πρέπει η Ελλάδα να προχωρήσει στον καθορισμό της ΑΟΖ της με Κυπριακή Δημοκρατία;

 

ΑΠ: Εγώ θεωρώ πως πρέπει να γίνει.  Πρέπει να προηγηθεί η κατάλληλη προετοιμασία, σταθερά, με μεγάλη σοβαρότητα και διακριτικά – τακτική που ακολούθησε στο παρελθόν ο Πρόεδρος Παπαδόπουλος – και την κατάλληλη στιγμή, σύντομα, να προχωρήσει με αποφασιστικότητα.  Ο καθορισμός τής ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου θα διευκολύνει και θα διασφαλίσει τη μεταφορά των πόρων από την Ανατολική Μεσόγειο προς τη Δύση.

 

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

 

 
Δημοσιεύτηκε στη Φιλελεύθερη Έμφαση
 
 
 
 
   
Οι εκλογές ή η οικονομική κρίση δεν θα πρέπει να αποτελούν εμπόδιο ή, ακόμη χειρότερα, δικαιολογία για την ολιγωρία μας σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής.  Λάθη και παραλείψεις στον ευαίσθητο χώρο των διεθνών σχέσεων έχουν πολλαπλάσιο κόστος.  Χρειαζόμαστε δραστήρια και επιδέξια εξωτερική πολιτική, όχι μόνο για να αντιμετωπίσουμε την κρίση, αλλά και για να ενισχύσουμε την ασφάλεια και την ισχύ της χώρας.

Σήμερα, ενώ οι αλλαγές στη Βαλκανική έχουν περίπου ολοκληρωθεί, στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή τα πράγματα εξελίσσονται, δημιουργώντας, σε συνδυασμό με τα οθωμανικά όνειρα της γείτονος, κινδύνους για την ειρήνη και τη σταθερότητα της περιοχής.  Ειδικότερα, η Τουρκία προσπαθεί να παίξει παγκόσμιο ρόλο, ηγεμονικό, και συνεχίζει να λειτουργεί επιθετικά.  Ας θυμηθούμε τη στάση της στο Κυπριακό, τις απειλές κατά της Κύπρου για τους πόρους τής Μεσογείου, το casus belli εναντίον τής Ελλάδας, τις παραβιάσεις του εθνικού εναερίου χώρου, τις κινήσεις της στην Αλβανία και στα Σκόπια, τη χρήση βίας κατά των αμάχων Κούρδων, τις σχέσεις της με το Ιράν, την ανάπτυξη της στρατιωτικής της βιομηχανίας, τα πυρηνικά της σχέδια.

Πέραν αυτών, η οικονομική κρίση έχει δημιουργήσει μία σειρά ζητημάτων για την εξωτερική μας πολιτική, τα οποία πρέπει να αντιμετωπισθούν και τα οποία ιεραρχούμενα μας οδηγούν σε δέκα προτεραιότητες.

Προτεραιότητα πρώτη είναι να αντιληφθούμε πως στο ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον εκείνο που έχει σημασία είναι η αυτοβοήθεια.  Είμαστε μόνοι μας.  Ίσως πρόκειται για κάτι που έχουμε μάθει με το δύσκολο τρόπο στον οικονομικό τομέα, όταν κατέρρευσε η ουτοπία του συβαριτισμού.  Θα ήταν όμως ακόμη πιο επώδυνο αν, συνεχίζοντας να κλείνουμε τα μάτια στη διεθνή πραγματικότητα και εγκλωβισμένοι από την εσωστρέφεια της οικονομικής κρίσης και των εκλογών, το μαθαίναμε με σκληρό τρόπο και στα εξωτερικά μας θέματα.  Το γεγονός ότι είμαστε μόνοι μας βεβαίως δεν σημαίνει ότι πρέπει να απομονωθούμε από το διεθνές περιβάλλον, αλλά αντιθέτως ότι θα πρέπει να είμαστε ενεργητικοί και ευφυείς παίκτες στην παγκόσμια σκακιέρα.

Δεύτερη προτεραιότητα είναι να αποκλεισθεί ο λαϊκισμός από τη δημόσια συζήτηση των θεμάτων τής εξωτερικής μας πολιτικής.  Η υπεύθυνη ενημέρωση των πολιτών επιβάλλεται και η μυστική διπλωματία έχει από καιρό καταργηθεί στα δημοκρατικά πολιτεύματα.  Τούτο όμως απέχει πολύ από το να μετατρέπονται τα συγκεκριμένα ζητήματα σε συνθήματα πολιτικής και εκλογικής αντιπαράθεσης.

Τρίτη προτεραιότητα είναι να συμβάλει η εξωτερική πολιτική στην αποτελεσματική διαχείριση της οικονομικής κρίσης.  Η συνέργεια της δράσης μεταξύ Υπουργείου Οικονομικών και Υπουργείου Εξωτερικών είναι αναγκαία, αφού προηγηθεί ο ορθολογικός καταμερισμός εργασίας μεταξύ των δύο – κάτι που εν μέρει και μάλλον τυχαία έχει, ούτως ή άλλως, προκύψει στην πράξη, καθώς τις διαπραγματεύσεις στην ΕΕ, στο ΔΝΤ και σε άλλους σχετικούς φορείς, τις χειρίζεται το πρώτο.   Σε αυτήν την προσπάθεια, το Υπουργείο Εξωτερικών με τη διεθνή του δικτύωση και παρουσία πρέπει να συνδράμει όσο το δυνατόν περισσότερο, διατηρώντας την προσοχή του στα «παραδοσιακά» θέματα εξωτερικής πολιτικής και σε συναφή με την κρίση θέματα που ανέκυψαν.

Τέταρτη προτεραιότητα είναι να αντιμετωπίσουμε την κρίση του κύρους που διέρχεται η Ελλάδα.  Η εικόνα τής χώρας έχει ποικιλοτρόπως αμαυρωθεί.  Γι αυτό η ηγεσία τής χώρας πρέπει να πράξει ό,τι είναι δυνατόν ώστε να αποκατασταθεί το κύρος και η εικόνα της.  Πρέπει με κάθε τρόπο και προς όλες τις κατευθύνσεις να σταλούν μηνύματα αφενός ότι η χώρα τηρεί τις δεσμεύσεις της και πορεύεται προς την κατεύθυνση διαχείρισης και αντιμετώπισης των οικονομικών προβλημάτων, αφετέρου ότι άλλο τα ζητήματα του χρέους και άλλο η εξωτερική πολιτική και η άμυνα.  Η αποκατάσταση του κύρους τού κράτους και η βελτίωση της εικόνας τής Ελλάδας στο εξωτερικό συνιστά μεγίστη ευθύνη.

Πέμπτη προτεραιότητα είναι να ενισχύσουμε τον τομέα τής οικονομικής διπλωματίας που έχει παραμεληθεί.  Πολλά κράτη, ισχυρότερα από τη χώρα μας και χωρίς οικονομικά προβλήματα, δίνουν έμφαση σε αυτήν τη διάσταση της εξωτερικής πολιτικής, με τη δραστηριοποίηση της Τουρκικής οικονομικής διπλωματίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη να είναι παραδειγματική.  Η οικονομική διπλωματία συνίσταται στην ενίσχυση των οικονομικών συμφερόντων μας και στην υποβοήθηση των ελληνικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό είτε να προωθήσουν προϊόντα και υπηρεσίες που παράγονται στον τόπο μας είτε να κερδίσουν νέες αγορές.  Συνίσταται επίσης στην προσπάθεια προσέλκυσης νέων επενδύσεων και δραστηριοποίησης οικονομικών παραγόντων στον τόπο μας, καθώς και δημιουργίας συμμαχιών με ισχυρούς διεθνείς παίκτες, ειδικά σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι η ενέργεια.  Ιδιαίτερα χρήσιμο παράδειγμα είναι αυτό της Κύπρου και των λεπτών χειρισμών που εφήρμοσε για την έρευνα και, περαιτέρω, την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων της Ανατολικής Μεσογείου.

Κρίσιμη, έκτη, προτεραιότητα είναι να εξορθολογήσουμε με νηφαλιότητα τις δαπάνες της εξωτερικής και της αμυντικής μας πολιτικής, χωρίς όμως οι όποιες περικοπές ή μέτρα να θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια της χώρας ή να υποσκάπτονται πιθανά στηρίγματα της εξωτερικής πολιτικής.  Κατά την τελευταία δεκαετία οι αμυντικές δαπάνες τής χώρας έχουν ήδη μειωθεί και η οποιαδήποτε περαιτέρω μείωσή τους θα πρέπει πρώτα να αποφασισθεί με μεγάλη προσοχή ως προς τους τομείς στους οποίους θα πραγματοποιηθεί και να ανταποκρίνεται σε ένα προηγουμένως υιοθετημένο αμυντικό δόγμα.  Δεν μπορεί πλέον να γίνεται σχεδιασμός αμυντικών δαπανών ή περικοπών τους χωρίς να υπάρχει ένα συγκεκριμένο αμυντικό δόγμα και χωρίς προηγουμένως να έχουν διασφαλιστεί τα απαιτούμενα κονδύλια.  Διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος όχι πλέον για την αποτελεσματικότητα της εξωτερικής και της αμυντικής πολιτικής, αλλά για την ίδια την ασφάλεια της χώρας, σε μία περίοδο που λόγω μειωμένου κύρους, ο πειρασμός ανάληψης επιθετικών πρωτοβουλιών εκ μέρους τρίτων στο οικονομικό, πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο είναι αυξημένος.

Έβδομη προτεραιότητα είναι η ανασυγκρότηση της δομής της εξωτερικής πολιτικής, δηλαδή η κατά περίπτωση κατάργηση ή αναδιοργάνωση, αλλά και η δημιουργία νέων υπηρεσιών.  Ειδικότερα, για την εξωτερική πολιτική, απαιτούνται αποτελεσματικοί μηχανισμοί διαχείρισης κρίσεων, όπως και σχεδιασμού πολιτικής – μηχανισμοί οι οποίοι δημιουργήθηκαν κάποια στιγμή, αλλά είναι άγνωστο αν λειτουργούν και πως λειτουργούν.  Σχεδιασμός τής κάθε πολιτικής και ιδιαιτέρως της εξωτερικής σημαίνει εκπόνηση στρατηγικών, αλλά και έλεγχο ύπαρξης και εφαρμογής αυτών.  Σημαίνει ακόμη συντονισμό χρήσης των υπαρχόντων συντελεστών ισχύος, προσδιορισμό ανάπτυξης των ελλειπόντων συντελεστών και συνέργεια των εμπλεκομένων φορέων.

Όγδοη προτεραιότητα είναι και η επαναδραστηριοποίηση φορέων ή συντελεστών ισχύος που έχουν αδρανοποιηθεί και των οποίων η συμβολή, πολιτική ή τεχνολογική, στην αντιμετώπιση των κρίσιμων ζητημάτων της χώρας ήταν ελάχιστη, επειδή δεν υπήρξε η πρόβλεψη να ενεργοποιηθούν.  Για παράδειγμα, στην πολιτική διάσταση αναφέρομαι στον Απόδημο Ελληνισμό και στο Συμβούλιό του, ο οποίος ενώ είχε ενεργοποιηθεί στις αρχές της δεκαετίας του 2000, πλέον εμφανίζεται ανενεργός.  Κάλλιστα ο Απόδημος Ελληνισμός θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί σε μία εκστρατεία αποκατάστασης του κύρους και της εικόνας της χώρας, χωρίς ιδιαίτερες δαπάνες.  Στην τεχνολογική διάσταση, αναφέρομαι στο Ελληνικό δορυφορικό σύστημα, το Hellasat, το οποίο υπολειτουργεί, αφήνοντας ανεκμετάλλευτα τα οικονομικά, πολιτικά ή το οφέλη προβολής που μπορεί να προσφέρει.

Ένατη προτεραιότητα είναι να ξανασχεδιάσουμε τη στρατηγική της χώρας εντός της ΕΕ.  Θα πρέπει, με πολλή προσοχή, να εξετασθούν και οι απαραίτητες προσαρμογές σε ότι αφορά τις κινήσεις της χώρας εντός της ΕΕ, με βάση τα τεκταινόμενα, τη συγκυρία και, κυρίως, το γενικότερο προσανατολισμό της Ένωσης.  Γνωρίζουμε ότι στην ΕΕ οι συμμαχίες μεταξύ των κρατών είναι ευμετάβλητες και, συχνά, διαφοροποιούνται κατά θέμα και αντικείμενο.  Ενδιαφέρον ίσως να έχει η συστηματική καλλιέργεια συμμαχιών με κράτη που αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα ή με στόχο τη δημιουργία ενός διαφορετικού κλίματος αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης εν γένει.

Τέλος, δέκατον, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την αλλαγή τού κέντρου βάρους των συμφερόντων μας και να υπάρξει η αντίστοιχη αναπροσαρμογή.  Θα πρέπει να λάβουμε σοβαρότατα υπόψη τις εξελίξεις στη Βόρειο Αφρική και τις ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή.  Θα πρέπει να κατανοήσουμε επιτέλους την αναβάθμιση της σημασίας τής Κύπρου στην περιοχή, ώστε να αντληθούν οφέλη από το νέο της ρόλο, ταυτοχρόνως δε να αποφύγουμε να την επιβαρύνουμε περισσότερο με τα οικονομικά και πολιτικά μας προβλήματα, αλλά και να τη στηρίξουμε στις κρίσιμες διαπραγματεύσεις.  Ακόμη, πρέπει έξυπνα και ενεργά να υποδηλώσουμε ότι ο χώρος αμέσου ενδιαφέροντος της Ελλάδας δεν εξικνείται στην Ευρώπη, αλλά φθάνει μέχρι τη Μέση Ανατολή.

Απόδειξη μίας τέτοιας ενεργού προσπάθειας αναπροσαρμογής θα μπορούσε να είναι η μετά από σοβαρότατη προετοιμασία, με νηφαλιότητα και ψυχραιμία, ανακήρυξη Ελληνικής ΑΟΖ, η οποία ακόμη και αν δεν προσφέρει πηγές πλούτου στη χώρα, μπορεί να αναβαθμίσει το ρόλο της στον συγκεκριμένο τομέα, εγγυώμενη την ασφαλή διέλευση αγωγών μεταφοράς Ισραηλινών και Κυπριακών υδρογονανθράκων κατευθείαν από την κυπριακή ΑΟΖ προς την ΕΕ.  Οι όποιοι δισταγμοί που μπορεί να οφείλονται στην τουρκική αντίθεση και προκλητικότητα πρέπει να ξεπεραστούν για δύο λόγους.  Πρώτον, διότι, χάρη στις συμμαχίες της Κύπρου και του Ισραήλ, ισχυρότατοι παράγοντες του διεθνούς συστήματος επιθυμούν την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων της Ανατολικής Μεσογείου.  Δεύτερον, διότι οι ισχυρότεροι των ενδιαφερομένων φαίνεται να επιθυμούν οι αγωγοί προς τη Δύση να διέλθουν μόνο από την Ελληνική ΑΟΖ, χωρίς την παρεμβολή τρίτων.

Κάθε κρίση είναι συνυφασμένη με τη σοβαρή πιθανότητα μεγάλων απωλειών ή και καταστροφής.  Εμπεριέχει όμως και το στοιχείο της μεγάλης ευκαιρίας.  Η κρίση προσφέρει την ευκαιρία να μεταρρυθμίσουμε τη χώρα μας εν γένει, αλλά και την εξωτερική μας πολιτική ειδικότερα, ώστε μακροπρόθεσμα να αυξήσουμε την ευημερία αλλά και την ισχύ της Ελλάδας στο διεθνές σύστημα.  Προσφέρει επίσης την ευκαιρία να εξορθολογισθεί και να αναπροσανατολιστεί η εξωτερική μας πολιτική.  Μία μεταρρυθμισμένη, εξορθολογισμένη και αναπροασανατολισμένη εξωτερική πολιτική θα μπορέσει να διαμορφώσει και το νέο πρόσωπό μας στην Ευρώπη και στον κόσμο.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική
Δευτέρα, 06 Φεβρουάριος 2012 21:33

Κρίση και εξωτερική πολιτική

Από τα τέλη περίπου του 2009 η Ελλάδα μαστίζεται από τη μεγαλύτερη οικονομική κρίση τής ιστορίας της. Η κρίση ξεκίνησε με εσωτερικό υπόβαθρο, ως δημοσιονομικό έλλειμμα, και, προοδευτικά, εξαιτίας του διεθνούς περιβάλλοντος και λαθών που έγιναν τόσο στο ανώτατο επίπεδο διεθνούς εκπροσώπησης της χώρας όσο και στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, εξελίχθηκε σε κρίση δανεισμού και, τελικώς, σε κρίση χρέους.

Πέραν των οικονομικών αιτίων τής κρίσης και των σχετικών με την αντιμετώπισή της χειρισμών, η κρίση έχει μία σημαντική και αγνοημένη από τη συντριπτική πλειοψηφία των αναλυτών διεθνοπολιτική διάσταση. Η εν λόγω διάσταση συνίσταται αφενός στις δυσκολίες που προσθέτει η οικονομική κρίση στην εφαρμογή τής «παραδοσιακής» εξωτερικής πολιτικής τής Ελλάδας, αφετέρου στη συμβολή τής τελευταίας στην κατεύθυνση αντιμετώπισης της κρίσης [1].

Η εξωτερική πολιτική και ο σχεδιασμός της – ιδιαίτερα μίας χώρας σε έναν ευαίσθητο χώρο, αλλά και σε κατάσταση οικονομικής επιτήρησης – απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, ψυχραιμία, νηφαλιότητα, εξαιρετική σοβαρότητα, αλλά και αποφασιστικότητα. Η εξωτερική πολιτική ενός κράτους αφορά την ασφάλειά του, την προστασία και την ικανοποίηση των συμφερόντων του. Αναμφίβολα δε, επηρεάζεται κατά την εκπόνηση και την εφαρμογή της από το διεθνές σύστημα, αφορά τη θέση του κράτους σε αυτό, ενίοτε δε, επηρεάζοντάς το, αφορά και το ίδιο το διεθνές σύστημα.

Ασφαλώς, ένα κράτος σε κατάσταση οικονομικής κρίσης αντιμετωπίζει προβλήματα στην εξωτερική του πολιτική, τα οποία ξεκινούν από την έλλειψη πόρων, το μειωμένο του κύρος, τις προτεραιότητες για έξοδο από την κρίση, την αδράνεια των υπευθύνων και τις τυχόν εσωτερικές διχογνωμίες. Σε κάθε όμως περίπτωση, ακόμη και σε περίοδο οικονομικής κρίσης, ένα κράτος μπορεί να διαθέτει ικανή και αποτελεσματική εξωτερική πολιτική.

Αυτό είναι το αξίωμα, η λογική βάση πάνω στην οποία στηρίζεται η συγγραφή του παρόντος κειμένου. Και τούτο διότι, υπό προϋποθέσεις, η εξωτερική πολιτική, ως πεμπτουσία τής πολιτικής, συνίσταται στον καθορισμό προτεραιοτήτων, στρατηγικής, εκδήλωσης αποφασιστικότητας και χειρισμών. Η στάση, δηλαδή, κάθε κράτους στα διεθνή, καθώς και η προστασία των συμφερόντων του είναι κυρίαρχα θέμα πολιτικών επιλογών, καθώς και βέλτιστης και αποτελεσματικής χρήσης των όποιων συντελεστών ισχύος, υλικών, λειτουργικών και άϋλων, διαθέτει. Η εξωτερική πολιτική είναι μία πολιτική με μικρό σχετικά οικονομικό κόστος, αλλά μπορεί να προσφέρει μεγάλο όφελος.

Στη συνέχεια θα εξετάσω, πρώτον, το διεθνές περιβάλλον της Ελλάδας και, ιδιαιτέρως, τα προβλήματα, τις απειλές και τις ευκαιρίες που παρουσιάζει το διεθνές υποσύστημα στο οποίο εντάσσεται η χώρα. Τούτο καλύπτει μία ευρύτερη περιοχή η οποία ξεκινά από τις παρυφές της Κεντρικής και της Ανατολικής Ευρώπης και φθάνει ως τη Βόρειο Αφρική και τη Μέση Ανατολή. Δεύτερον, θα παρουσιάσω τις συνέπειες της κρίσης στην ελληνική εξωτερική πολιτική.

Με βάση τα παραπάνω, διατυπώνω στο τέλος ορισμένες προτάσεις πολιτικής. Επειδή όμως στο παρόν κείμενο η έμφαση θα δοθεί στα προβλήματα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, οφείλω προκαταβολικά να προειδοποιήσω πως οι δυσκολίες που δημιουργεί η οικονομική κρίση είναι μικρότερες από ό,τι μπορεί κάποιος αρχικά και επιφανειακά να εκτιμήσει. Και τούτο διότι, πρώτον, πέραν του χρέους, η Ελλάδα παραμένει μεταξύ των 30 πλουσιότερων κρατών παγκοσμίως. Δεύτερον, το χρέος φαίνεται ότι, μετά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 27ης Οκτωβρίου 2011, προοδευτικά θα αντιμετωπισθεί πρώτα από τους Έλληνες και στη συνέχεια σε διεθνές επίπεδο (ΕΕ και ΔΝΤ). Τρίτον και σημαντικότερον, ότι η επιτυχής αντιμετώπιση της κρίσης του χρέους συνιστά πλέον υπόθεση όχι μόνον της Ελλάδας, αλλά και πολλών άλλων ισχυρών κρατικών και μη κέντρων.


Α. Το διεθνές περιβάλλον

Μετά από μία εικοσαετία αλλαγών, το διεθνές σύστημα, σε παγκόσμιο επίπεδο, προοδευτικά ηρεμεί. Η μοναδική εναπομείνασα υπερδύναμη διαχειρίστηκε τις ανακατατάξεις στη Νότια, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, είναι παρούσα και πραγματώνει αλλαγές στη Μέση Ανατολή, ενώ η κατάσταση στην Κεντρική Ασία τείνει να σταθεροποιηθεί.

Οι ΗΠΑ ασφαλώς αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα. Τούτο όμως δεν φαίνεται να υποσκάπτει την πολιτική και στρατιωτική τους επιρροή στον κόσμο. Από την άλλη πλευρά, η μοναδική ετέρα πυρηνική υπερδύναμη, η Ρωσία, δυσκολεύεται επί του παρόντος – πέραν του εγγύς εξωτερικού της – να προσδιορίσει εξελίξεις στις διεθνείς υποθέσεις, ενώ ο ρόλος της Κίνας, παρά τις προσπάθειές της, παραμένει δευτερεύων. Τέλος, η Ευρωπαϊκή Ένωση, αν και ταλανίζεται από τις γνωστές δημοσιονομικές της δυσκολίες,... 

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος της Ελληνικής έκδοσης του Foreign Affairs. Μπορείτε να διαβάσετε τη συνέχεια του άρθρου στην ιστοσελίδα του Foreign Affairs.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Η Κυπριακή Δημοκρατία έχει αρχίσει υπό τις απειλές της Τουρκίας, έρευνες για εντοπισμό φυσικού αερίου. Κατά τη γνώμη σας, μέχρι που μπορεί και θα τεντώσει το σχοινί της έντασης η Τουρκία;

Η Τουρκία φαίνεται πως δεν μπορεί πια να τεντώσει το σχοινί.  Το συγκεκριμένο παιχνίδι το έχασε.  Ό,τι ήταν να κάνει το έκανε.  Υπήρξαν οι γνωστές  βόλτες του ερευνητικού σκάφους, οι γνωστές απειλητικές κορώνες για εσωτερική κατανάλωση, η «περίφημη» συμφωνία με το ψευδοκράτος για έρευνες στον κατεχόμενο θαλάσσιο χώρο της Κυπριακής Δημοκρατίας.  Όσο περισσότεροι τρίτοι παράγοντες αναμειγνύονται στη υπόθεση της εξερεύνησης και, στη συνέχεια, της εκμετάλλευσης των υδρογονανθράκων, τόσο μικρότερες οι πιθανότητες για να τεντώσει το σχοινί.  Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι, δεν χάνουμε τίποτε.  Η προετοιμασία είναι το Α και το Ω στη διαχείριση των κρίσεων και αυτό το έχω διδάξει σε αρμόδιους φορείς και στην Ελλάδα και στην Κύπρο.


Σωστά αντιδρούν Αθήνα και Λευκωσία στις απειλές και μεθοδεύσεις της Άγκυρας;

Η Λευκωσία, γενικώς, αντιδρά σωστά.  Ίσως θα έπρεπε, όπως είχα προτείνει σε άρθρο μου στον Φιλελεύθερο να είχε διεθνοποιήσει πολύ πιο γρήγορα το θέμα και να έχει με καλύτερο τρόπο καταγράψει στα διεθνή fora την απειλητική και απειλητική συμπεριφορά της Τουρκίας.  Τούτο με στόχο, αν συμβεί οτιδήποτε να βρεθεί στην πλεονεκτική θέση και να καταγγείλει ευκολότερα και κυρώσεις να ζητήσει.  Όσον αφορά την Αθήνα, βλέπουμε μόνον εσχάτως να γίνονται κάποιες κινήσεις, όπως οι επισκέψεις του Υπουργού Εξωτερικών και του Υπουργού Άμυνας στη Λευκωσία, η επίσκεψη του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης στο Ισραήλ.  Σε κάθε περίπτωση, η Αθήνα έχασε πολύτιμο χρόνο και, όπως έχω ήδη γράψει σε Ελλάδα και Κύπρο, θα πρέπει να ανακηρύξει το δυνατόν συντομότερα τη δική της ΑΟΖ.


Screen_shot_2011-12-28_at_16.07.06


Για την Κύπρο, τι σημαίνει η αξιοποίηση του φυσικού πλούτου, που μάλλον υπάρχει και είναι αρκετός;  Εννοούμε πολιτικά και οικονομικά, ασφαλώς.

Να το πω χιουμοριστικά: η Κύπρος δεν θα βγάζει πια «μόνο χαρούπια».  Θα βγάζει και υδρογονάνθρακες και όλοι, φίλοι και αντίπαλοι, αντιλαμβάνονται τη σημασία του γεγονότος.  Τούτο συνεπάγεται ότι η Κύπρος, ένα κράτος μέλος της ΕΕ, θα είναι και παραγωγός, δηλαδή τροφοδότης, αλλά και διακομιστής τού ισραηλινού φυσικού αερίου ή και οποιουδήποτε άλλου παραγωγού της Μέσης Ανατολής που θα έρθει σε συμφωνία με το Ισραήλ.  Τα πράγματα αλλάζουν στη Μέση Ανατολή και ενδέχεται, πέραν της Ιορδανίας, και άλλα κράτη που παράγουν πόρους να έρθουν σε συμφωνία με το Ισραήλ.  Οικονομικά σημαίνει ότι η Κύπρος πολύ πιο γρήγορα θα βγει από την οικονομική κρίση και θα μπορέσει να διατηρήσει το ίδιο ύψος το δαπανών που απαιτούν οι προσπάθειες για να λήξει η εισβολή και κατοχή.  Επιπλέον, η προσδοκώμενη, νέα ευμάρεια της Κυπριακής Δημοκρατίας θα αυξήσει άλλη μία φορά το γόητρό της έναντι των Τουρκοκυπρίων, οι οποίοι θα βλέπουν ένα ακόμη τρένο ευημερίας να περνά δίπλα τους και αυτοί να μη συμμετέχουν.  Τέλος, πάρα πολύ σημαντικό είναι το πώς θα χειριστεί η Κύπρος τα προσδοκώμενα κέρδη.  Ξέρετε, ο σημαντικότερος συντελεστής ισχύος για το Κουβέϊτ, όταν ξεκίνησε ολόκληρη η Δύση να το σώσει, δεν ήταν το πετρέλαιο.  Είναι κάτι που λίγοι το ξέρους ή το έχουν σκεφτεί.  Ήταν οι επενδύσεις του στο εξωτερικό των κερδών από το πετρέλαιο.

 

Διαμορφώνεται μια συμμαχία Ελλάδος- Κύπρου- Ισραήλ. Θεωρείτε ότι μπορεί να προχωρήσει και προς ποια κατεύθυνση;

Δεν γνωρίζω σε ποια κατεύθυνση μπορεί να προχωρήσει.  Ασφαλώς πρόκειται για μία συμμαχία που διαμορφώνεται στη βάση μίας συγκυρίας.  Όπως έχω κατά το παρελθόν τονίσει, οι συμμαχίες διατηρούνται για όσο καιρό υπάρχουν σημαντικά κοινά συμφέροντα ή εφόσον δημιουργηθούν τέτοια.  Τα σημαντικά συμφέροντα, με βάση αυτά τα οποία γνωρίζουμε τώρα, θα διαρκέσουν για πολλά χρόνια.  Είναι σημαντικό επίσης να αντιληφθεί η Ελλαδική διπλωματία ότι τα συμφέροντα της χώρας δεν περιορίζονται στο Αιγαίο και στη Βαλκανική, αλλά φθάνουν στη Βόρειο Αφρική και στη Μέση Ανατολή.  Μία τέτοια λογική ασφαλώς θα ενίσχυε το ενδεχόμενο μακροημέρευσης μίας σταθερότερης συνεργασίας με το Ισραήλ.

 

Κάποιοι θεωρούν πως σε κάποια φάση το Ισραήλ θα τα βρει με την Τουρκία, οπότε η στρατηγική μας συμμαχία θα μπει στον πάγο.

Θα ήθελα να γνωρίζω ποια είναι η βάση μίας τέτοιας σκέψης.  Βεβαίως κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι κάτι θα συμβεί στο μέλλον.  Όμως επειδή στην επιστήμη γενικά και στην επιστήμη των Διεθνών Σχέσεων ειδικότερα ούτε φύλλα δάφνης μασάμε, ούτε ρίχνουμε τα χαρτιά, αναλύουμε τις καταστάσεις με βάση αυτά τα οποία γνωρίζουμε.  Γνωρίζουμε ότι η τουρκική εξωτερική πολιτική έχει προκαλέσει σημαντικές ζημίες στα συμφέροντα του Ισραήλ.  Θυμίζω Παλαιστίνη, Ιράν, Συρία.  Φαίνεται ότι τα δρομολογημένα τουρκικά σχέδια είναι δύσκολο να αλλάξουν. Έτσι, στο βαθμό που η τουρκική εξωτερική πολιτική θα παραμείνει η ίδια, δεν βλέπω τι θα είναι αυτό – ποιο κοινό συμφέρον δηλαδή – που θα φέρει κοντά τις δύο πλευρές.  Επιπλέον, η συμμαχία με την Τουρκία, ένα κράτος μέλος του ΝΑΤΟ, στηριζόταν στη λογική της εξισορρόπησης κάποιων αραβικών, πρώην φιλοσοβιετικών κρατών.  Αυτό πλέον έχει χαθεί, καθώς η Τουρκία στήριξε τη Συρία εναντίον του Ισραήλ.  Επιπλέον, τα πράγματα βαίνουν προς αλλαγή και στη Συρία.  Και, ασφαλώς, όποιοι έρθουν στην εξουσία, θα είναι φιλοδυτικής επιρροής.  Ένα επιπλέον στοιχείο: αν κοιτάξει κανείς το χάρτη θα δει ότι η Κύπρος και η Ελλάδα ουσιαστικά συνιστούν το με την παραδοσιακή έννοια στρατηγικό βάθος του Ισραήλ.  Για ποιο λόγο το Ισραήλ θα ήθελε να εγκαταλείψει ένα τέτοιο πλεονέκτημα;

 

Η οικονομική κατάσταση στην Ελλάδα δεν επηρεάζει τη διαχείριση των εθνικών θεμάτων;

Ασφαλώς και την επηρεάζει.  Όμως στην αρθρογραφία μου στην Ελλάδα υποστηρίζω πως η εξωτερική πολιτική, σε αντίθεση με άλλες πολιτικές, δεν χρειάζεται πολλά χρήματα.  Χρειάζεται σχεδιασμό, αποφασιστικότητα και αποτελεσματικότητα.  Βεβαίως το φορτίο της Ελλαδικής διπλωματίας είναι μεγαλύτερο απ’ότι στο παρελθόν. Διότι μαζί με τα παραδοσιακά καθήκοντα που είχε, πρέπει τώρα κατά προτεραιότητα να κάνει τρία πράγματα: να υποβοηθήσει στην ανεύρεση των απαιτούμενων πόρων, να αυξήσει κατακόρυφα τις προσπάθειες της οικονομικής διπλωματίας και, το σημαντικότερο, να επιχειρήσει να αποκαταστήσει το κύρος της χώρας.  Η αποκατάσταση του κύρους είναι εθνικό ζήτημα πλέον.  Όμως σε τι επηρεάζει η οικονομική κρίση την ανακήρυξη ή μη ΑΟΖ εκ μέρους της Ελλάδας, όταν τόσοι και τόσο ισχυροί παράγοντες συνηγορούν προς την ίδια κατεύθυνση;

 

Και η οικονομική κατάσταση στην Κύπρο;

Για την Κύπρο τα πράγματα είναι πιο εύκολα.  Θεωρώ ότι η Κύπρος δεν διάγει περίοδο ισχνών αγελάδων, αλλά λιγότερο παχέων.  Θεωρώ ότι η Κύπρος, πρώτον, μπορεί να επενδύσει περισσότερο στη διπλωματική της μηχανή και, δεύτερον, να σταματήσει την πολιτική εσωστρέφεια και να κοιτάξει προς τα έξω.  Σύντομα πλησιάζει η Προεδρία της ΕΕ και το πολιτικό σύστημα της Κύπρου είναι στραμμένο προς το παρελθόν.  Φαίνεται δε πως το μόνο σχετικό με το μέλλον πράγμα που βλέπει είναι οι εκλογές.  Η Κύπρος πρέπει, στο άμεσο μέλλον, να κάνει δύο πράγματα.  Πρώτον, να γίνει για έξι μήνες το κέντρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Τέτοιες ευκαιρίες δεν χάνονται.  Δεύτερον, να χαράξει μία στρατηγική μεσοπρόθεσμη, βάσει της οποίας θα λήξει η εισβολή και κατοχή.  Επιμένω, όπως είχα υποστηρίξει σε συνέδριο στην Κύπρο, ότι τα μικρά κράτη μπορούν να έχουν στρατηγική.  Και σας πληροφορώ ότι μία τέτοια πρόταση έχω υποβάλλει στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν. Φαίνεται ότι δεν ενδιέφερε…

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Τα Σκόπια δεν κέρδισαν την προσφυγή τους στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Η Ελλάδα την έχασε! Πέρα από όλες τις πληροφορίες που υπάρχουν στον Τύπο για έλλειψη βούλησης και ατυχείς χειρισμούς, η απόφαση επανειλημμένα αναφέρει ότι η Ελλάδα «απέτυχε να αποδείξει» (“failed to establish”) τα επιχειρήματά της.

Το ότι η Ελλάδα έχασε την υπόθεση δεν είναι το χειρότερο. Το χειρότερο είναι ότι η χώρα εγκατέλειψε την πολιτική που κορυφώθηκε στη Σύνοδο του Βουκουρεστίου και δεν έχει πλέον διαπραγματευτική πολιτική και μέσα πίεσης έναντι των Σκοπίων! Και αυτό παρά το ότι η Ελλάδα έχει υποχωρήσει από την αρχική της διαπραγματευτική θέση, δηλαδή της μη χρήσης του όρου Μακεδονία ή παραγώγου του στο όνομα της γειτονικής χώρας.

Ασφαλώς η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν αφορά τις διαπραγματεύσεις για το όνομα. Αφορά τη στάση της Ελλάδας στο Βουκουρέστι, την παρεμπόδιση ένταξης των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ. Το περίεργο είναι ότι η απόφαση στο Βουκουρέστι ήταν ομόφωνη, υπήρχαν πολλές χώρες που είχαν αντίρρηση στο να ενταχθούν τα Σκόπια στο ΝΑΤΟ και η Ελλάδα δεν είχε ποτέ την ευκαιρία να ασκήσει βέτο. Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμη και σήμερα το ΝΑΤΟ, με ανακοίνωσή του, επιμένει ότι η απόφαση του Βουκουρεστίου ισχύει και ότι θα πρέπει να βρεθεί λύση στο θέμα του ονόματος.

Βέβαια, το Δικαστήριο δεν είπε ότι τα Σκόπια δικαιούνται να χρησιμοποιούν το συνταγματικό τους όνομα, αλλά ότι η προοπτική χρήσης από τα Σκόπια του συνταγματικού τους ονόματος στο εσωτερικό της Συμμαχίας δεν συνιστά επαρκή αιτιολογία για να παρεμποδίσει η Ελλάδα την ένταξή τους σε αυτήν. Εμμέσως όμως και ουσιαστικά έδωσε το πράσινο φως στα Σκόπια να εντάσσονται σε ένα διεθνή οργανισμό και εντός αυτού να χρησιμοποιούν κατά βούληση το όνομά τους.

Το Δικαστήριο δεν ικανοποίησε το αίτημα των Σκοπίων να καταδικάσει την Ελλάδα να μην παρεμποδίζει στο μέλλον την ένταξή τους σε διεθνείς οργανισμούς. Όμως, είναι βέβαιο ότι η απόφαση δημιουργεί πρόβλημα στις διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο κρατών, αφού θα ενισχύσει την ήδη καταγεγραμμένη αδιαλλαξία των Σκοπίων. Έχουν ήδη περάσει 16 χρόνια και οιοσδήποτε μέσης ευφυΐας άνθρωπος μπορεί να αναρωτηθεί αν τα Σκόπια έχουν κάποιο λόγο να μη συνεχίσουν να κωλυσιεργούν!

Η απόφαση, λόγω της αποτυχίας μας στο Δικαστήριο, θα αυξήσει την επιθετικότητα του Σκοπιανού αλυτρωτισμού. Είναι, επίσης, βέβαιο ότι η ελληνική πολιτιστική κληρονομιά στην ιστορική της διάσταση θα συνεχίσει να κακοποιείται με αρχαιομακεδονικές φιέστες τύπου ταινιών Χόλυγουντ στη δεκαετία του ’50.

Το βέβαιο είναι επίσης ότι η απόφαση συνιστά ένα πολύ σημαντικό πλήγμα στο κύρος της χώρας μας, μετά τα αλλεπάλληλα που έχει δεχθεί λόγω της οικονομικής κρίσης. Το πλήγμα αυτό έρχεται στον ευαίσθητο τομέα της εξωτερικής πολιτικής ανοίγοντας ενδεχομένως την όρεξη σε άλλους παράγοντες του διεθνούς συστήματος να μεγιστοποιήσουν τις απαιτήσεις τους.

Τέλος, για μία ακόμη φορά, όπως και στο ζήτημα της οικονομικής κρίσης, δεν φαίνεται κανείς να αναζητά τους λόγους ή τις ευθύνες για αυτήν τη διεθνή αποτυχία τής χώρας μας στη Χάγη. Και αν η αναζήτηση ευθυνών μπορεί στην παρούσα συγκυρία να θεωρηθεί από κάποιους αντιπαραγωγική, η καταγραφή και η κατανόηση των αιτίων τής αποτυχίας μας μπορεί να συμβάλει στην εκπόνηση μίας νέας πολιτικής που θα φέρει ένα συμβατό προς το εθνικό μας συμφέρον αποτέλεσμα.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Ελλάδα

Ανακοινώθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου της Χάγης. Το Διεθνές Δικαστήριο, αφού απέρριψε την ένσταση αναρμοδιότητας που είχε υποβάλει η Ελλάδα, έκρινε ότι η χώρα μας παραβίασε το άρθρο 11.1 της Ενδιάμεσης Συμφωνίας (1995), επειδή η Ελλάδα αντιτάχθηκε στην ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ κατά τη Σύνοδο του Βουκουρεστίου (2008).

Απέρριψε ένα προς ένα όλα τα επιχειρήματα και όλες τις ενστάσεις της Ελλάδας, σημειώνοντας και επαναλαμβάνοντας χαρακτηριστικά ότι η Ελλάδα «απέτυχε να αποδείξει» (“failed to demonstrate”) παραβιάσεις τής Ενδιάμεσης Συμφωνίας εκ μέρους της ΠΓΔΜ. Η χώρα μας δεν κατάφερε να αποδείξει ούτε τη γνωστή συστηματική κωλυσιεργία των Σκοπίων στις διαπραγματεύσεις, ούτε το γεγονός ότι έχει υποχωρήσει στη διαπραγματευτική της θέση (από μη χρήση του όρου «Μακεδονία» στη «σύνθετη» ονομασία), ούτε καν την αλυτρωτική προπαγάνδα σε βάρος της χώρας μας, που επανειλημμένως έχει παρουσιασθεί από τον γραπτό και ηλεκτρονικό τύπο.

Πολύ σημαντικό είναι το ότι το Διεθνές Δικαστήριο θεωρεί πως η Ενδιάμεση Συμφωνία δεν επιτρέπει στην Ελλάδα να εμποδίσει την ένταξη των Σκοπίων σε έναν Διεθνή Οργανισμό επειδή υπάρχει η προοπτική (“prospect”) να χρησιμοποιούν σε αυτόν τον Οργανισμό το συνταγματικό τους όνομα.

Το Διεθνές Δικαστήριο αποφάσισε ότι η διαπίστωση της παραβίασης της Συμφωνίας από τη χώρα μας συνιστά «επαρκή ικανοποίηση» (“appropriate satisfaction”) για τα Σκόπια.

Το Διεθνές Δικαστήριο απέρριψε όλα τα άλλα αιτήματα της ΠΓΔΜ. Μεταξύ αυτών ήταν το αίτημα να διαταχθεί η Ελλάδα να εφαρμόσει το άρθρο 11 και να μην εμποδίσει στην ένταξη των Σκοπίων σε διεθνείς οργανισμούς. Ειδικότερα η απόφαση γράφει: «το Δικαστήριο δεν θεωρεί απαραίτητο να διατάξει (την Ελλάδα), όπως ζητά (η ΠΓΔΜ) να αποφύγει οποιαδήποτε μελλοντική συμπεριφορά που παραβιάζει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 11…»

Μπορείτε να διαβάσετε την ανακοίνωση του Δικαστηρίου της Χάγης, καθώς και το συνολικό κείμενο της απόφασης.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Ελλάδα
Τετάρτη, 30 Νοέμβριος 2011 16:15

Το Στοίχημα της Εξωτερικής Πολιτικής

Σήμερα διάγουμε μία περίοδο οικονομικής κρίσης και κρίσης τής πολιτικής. Ωστόσο δεν πρέπει ο δημόσιος διάλογος και οι ενέργειες μας να αναλώνονται μόνο σε αυτά τα δύο ζητήματα.

Πρέπει να κατανοήσουμε ότι όσο περιορίζουμε το εύρος στο οποίο αναζητούμε λύσεις, τόσο περιορίζονται και οι επιλογές μας.Η Ελλάδα σήμερα, για να γιατρέψει τις παθογένειες της, έχει ανάγκη από μια ολιστική θεραπεία. Θα πρέπει να βρούμε ποιες είναι οι άλλες πολιτικές που θα μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε την κρίση, να μην απωλέσουμε την ισχύ μας, να διασφαλίσουμε το εθνικό συμφέρον, να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις για μια Ελλάδα, που μπορεί να συμπεριφέρεται στρατηγικά, με ευελιξία, αποτελεσματικότητα και εξυπνάδα.

Η εξωτερική πολιτική είναι η πολιτική των πολιτικών σε περιόδους ομαλότητας και πολύ περισσότερο σε περιόδους κρίσης, ιδιαίτερα όταν ένα κράτος έχει ανάγκη να ενισχύσει το κύρος του, να διατηρήσει και να αυξήσει την εξωτερική ενδυνάμωση και τελικά να καταφέρει, παρά την κρίση, να ακολουθήσει με σταθερότητα τον προσανατολισμό του, αξιοποιώντας τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται. Η εξωτερική πολιτική οφείλει να μην παρασύρεται από τις συνθήκες της κρίσης, να μην χάνεται στη δίνη της, αλλά αντίθετα να υπηρετεί το σκοπό της αντιμετώπισής της.

Είναι αλήθεια ότι το πρώτο που υφίσταται ένα κράτος σε περίοδο οικονομικής κρίσης είναι ένα τεράστιο πλήγμα στο κύρος του. Φίλοι και αντίπαλοι θεωρούν ότι λόγω των οικονομικών περιορισμών είναι πιο διαχειρίσιμο, πιέζεται πιο εύκολα ή έχει περιορισμένες ικανότητες αντίδρασης. Το κύρος ενός κράτους οικοδομείται με πολύ μεγάλη δυσκολία και αρκεί μία αναφορά τύπου «Τιτανικού» ώστε να αρχίσει να βυθίζεται και οι εκκλήσεις για οικονομική βοήθεια ώστε να οδηγηθεί στην άβυσσο. Αρκεί ένας άστοχος χειρισμός για να μετατρέψει μια χώρα αρχικά σε μαύρο πρόβατο και στη συνέχεια αποδιοπομπαίο τράγο. Φτάνει ένα σχόλιο, μερικές ώρες, πόσο μάλλον μέρες, ασυνεννοησίας για να αποτυπώσουν το χάος.

Σήμερα η χώρα μας μαζί με την κρίση του χρέους βιώνει και μία κρίση κύρους. Η ηγεσία της πρέπει να πράξει τα πάντα ώστε να αποκατασταθεί το κύρος και να στείλει μηνύματα προς όλες τις κατευθύνσεις, να διαχωρίσει τα ζητήματα του χρέους από την εξωτερική πολιτική και την άμυνα. Η αποκατάσταση του κύρους τού κράτους στο εξωτερικό (και στο εσωτερικό) σίγουρα δεν είναι εύκολη, συνιστά, όμως, μέγιστη ευθύνη του συνόλου της πολιτικής ηγεσίας. Είναι δε απαραίτητη για την οικονομική ανόρθωση της χώρας. Αυτό είναι σήμερα το στοίχημα της εξωτερικής πολιτικής. Με υποχρέωση έντασης σε μία ήδη υφιστάμενη δραστηριότητα, την οικονομική διπλωματία: την προσπάθεια δηλαδή για προσέλκυση νέων επενδύσεων και την προώθηση αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται στον τόπο μας.

Όμως, το σημαντικότερο πρόβλημα στην περίοδο της οικονομικής κρίσης είναι η νοοτροπία της αδράνειας, η οποία λέει ότι δεν κάνουμε απολύτως τίποτε για να μη θιγεί ο οιοσδήποτε, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τετελεσμένα ή να χάνονται πολύ σημαντικές ευκαιρίες.

Τα ζητήματα που έχουμε μπροστά μας είναι πολλά: η δικαστική μας διένεξη με τα Σκόπια στη Χάγη, οι καθημερινές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου από την Τουρκία στο Αιγαίο και, πλέον, στην Ανατολική Μεσόγειο, οι κινήσεις έναντι της μη κύρωσης από την Αλβανία τής συμφωνίας οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), η ανακήρυξη από την Ελλάδα της δικής της ΑΟΖ.

Η μη ανακήρυξη ΑΟΖ εκ μέρους τής Ελλάδας είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση αδράνειας, η οποία μπορεί να μετατραπεί σε περίπτωση μεγάλης χαμένης ευκαιρίας. Πρώτον, διότι ισχυρότατοι παράγοντες του διεθνούς συστήματος επιθυμούν την εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων της Ανατολικής Μεσογείου. Δεύτερον, όλοι οι ενδιαφερόμενοι επιθυμούν οι αγωγοί προς τη Δύση να διέλθουν μόνο από την Ελληνική ΑΟΖ, χωρίς τη παρεμβολή τρίτων. Γιατί λοιπόν καθυστερούμε; Είναι θέμα απόφασης, διαχείρισης καταστάσεων και μεγάλης απόδοσης για το κύρος και τα οικονομικά της χώρας!

Είναι θέμα ευθύνης να μην χάσουμε το στοίχημα της εξωτερικής πολιτικής, γιατί τότε δυστυχώς η κρίση θα έχει επεκταθεί και στον ευαίσθητο τομέα των διεθνών σχέσεων με τραγικές συνέπειες για το μέλλον.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Dim lights Embed Embed this video on your site  

Παρακολουθήστε την τοποθέτηση μου στο 1ο Επιστημονικό Συνέδριο του Κέντρου Μελετών Τάσσος Παπαδόπουλος με θέμα: Το Κυπριακό και το Διεθνές Σύστημα από το 1945 έως το 1974. Αναζητώντας Θέση στον Κόσμο. 

Είχα τη χαρά να βρεθώ ανάμεσα σε αξιόλογους συναδέλφους από την Ελλάδα, τη Γαλλία, τις ΗΠΑ και την Κύπρο, να παρακολουθήσω ενδιαφέρουσες αναλύσεις και να συμμετέχω σ' εναν, κατά την άποψή μου, σημαντικό διάλογο για εκείνη την ευαίσθητη και καθοριστική περίοδο για τη Μεγαλόνησο.

Κατέθεσα τις απόψεις μου σχετικά με τη θέση και την πολιτική της Κύπρου στο διεθνές σύστημα εκείνης της εποχής, επιχειρηματολογώντας υπέρ της θέσης ότι η Κύπρος δεν μπόρεσε να αξιολογήσει ορθά τις συνθήκες που επέβαλε η δομή του διεθνούς συστήματος της εποχής και να διαμορφώσει μια αποτελεσματική στρατηγική, ανάλογη με αυτή που συναντάμε στη θεωρία των διεθνών σχέσεων των μικρών κρατών. Μια στρατηγική που, παρά το μέγεθος της, θα της επέτρεπε να είναι περισσότερο αποτελεσματική στην επίτευξη των στόχων της. Ωστόσο, αυτή της η αδυναμία οφείλεται κυρίως στις πρωτοφανείς για ένα νέο κράτος συνθήκες που επικρατούσαν σε αυτό το χρονικό διάστημα στο νησί.

Σύντομα θα έχετε την ευκαιρία να διαβάσετε την πλήρη ανάλυση της θέσης μου στον τόμο που θα εκδοθεί από το Κέντρο Μελετών Τάσσος Παπαδόπουλος. Μπορείτε να μου γράψετε στο e-mail μου: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. , εάν επιθυμείτε να ενημερωθείτε σχετικά με την κυκλοφορία του τόμου.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική
Δευτέρα, 26 Σεπτέμβριος 2011 17:50

Η Τουρκία έχει ήδη καταγράψει αποτυχίες

Εφ' όλης της ύλης συνέντευξη στην εφημερίδα Φιλελεύθερος της Κύπρου σε θέματα επικαιρότητας εξωτερικής πολιτικής, όπως έρευνες για το φυσικό αέριο στη Μεσόγειο, εξωτερική πολιτική και απειλές της Τουρκίας, ΑΟΖ, κλπ.

 

Διαμορφώνεται ένα νέο σκηνικό στην Ανατολική Μεσόγειο με την έναρξη των ερευνών της Κυπριακής Δημοκρατίας για εξόρυξη φυσικού αερίου.  Θεωρείτε ότι αυτή η εξέλιξη θα οδηγήσει σε γεωπολιτική αναβάθμιση της Κύπρου ή σε συγκρούσεις;

Η Κύπρος έχει ήδη αναβαθμιστεί στο διεθνές σύστημα και το χρηματιστήριο της διεθνούς πολιτικής εξ αιτίας του συγκεκριμένου γεγονότος και αποκτά, για μία ακόμη φορά, τεράστια σημασία. Αυτή είναι μάλλον μεγαλύτερη και από εκείνη της περιόδου τής κρίσης του Σουέζ, που προκάλεσε τότε, όπως θα θυμούνται πολλοί, σημαντικά προβλήματα στην υπόθεση της ανεξαρτησίας.  Μόνο που τώρα είναι προς όφελος της Κύπρου.  Θεωρώ ότι δεν είναι τυχαίες οι επισκέψεις κορυφαίων παραγόντων της διεθνούς πολιτικής στη Λευκωσία, όπως της Μέρκελ, του Μεντβέντεφ, του Πάπα και πολλών άλλων.  Πρέπει να καταλάβουμε το εξής: ότι η τόσο επιθυμητή για τη Δύση πολιτικοστρατιωτική γέφυρα με το Ισραήλ προέκυψε κατά φυσικό τρόπο, ουσιαστικά και με πρωτοβουλία της Κύπρου.

Όσο για τις τριβές ή τις συγκρούσεις, αυτές ούτως ή άλλως δεν αποκλείονται εντός του διεθνούς συστήματος, το οποίο είναι άναρχο ή, όπως πολύ συχνά επαναλαμβάνω, δεν είναι ένας όμορφος κόσμος ηθικός και αγγελικά πλασμένος.  Ας σκεφτούμε το απλό:  η Κύπρος υπέστη εισβολή ακόμη και τότε που ουδείς γνώριζε ότι διέθετε φυσικό αέριο και, μάλιστα, ακολουθούσε μία πολιτική «αδέσμευτης» ουδετερότητας.  Επίσης ας σκεφτούμε το επίσης απλό, αλλά επιστημονικά διαπιστωμένο από την εποχή του Θουκυδίδη: ο μικρός και αδύναμος είναι πιο ασφαλής όταν έχει ισχυρούς και αποφασισμένους συμμάχους, οι οποίοι βρίσκονται στο πλευρό του επειδή έχουν ισχυρά δικά τους συμφέροντα.

 

Πόσο σοβαρά πρέπει να λαμβάνονται οι τουρκικές απειλές;

Κάθε απειλή πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά.  Άλλωστε την απειλή ένας σώφρων κυβερνήτης, πολιτικός ή αναλυτής δεν χρειάζεται να την ακούσει να διατυπώνεται.  Οφείλει να τη διαβλέπει και να την προαισθάνεται.  Η Τουρκία είναι από τη φύση της ένα πιο πρωτόγονο κράτος σε σχέση με τα δυτικά κράτη, πιο στρατιωτικό και συνεπώς πιο βίαιο, ανεξαρτήτως του ποιος κυβερνά, οι στρατιωτικοί ή οι ισλαμικής προέλευσης πολιτικοί.  

Η Τουρκία συνεχίζει να εξοπλίζεται και να επιθυμεί να παίξει το ρόλο τής περιφερειακής υπερδύναμης.  Πλην όμως, όπως είχα προβλέψει στον Φιλελεύθερο, η Τουρκία έχει ήδη καταγράψει αποτυχίες στην εξωτερική της πολιτική.  Απέτυχε ή δεν απέτυχε στη Λιβύη;  Η πολιτική των «μηδενικών προβλημάτων» δεν έχει ήδη υποστεί πλήγματα;  Η προσέγγιση με την Αρμενία απέτυχε παταγωδώς.  Η ισχυρή σημασία με το Ισραήλ κατεστράφη.  Η πολιτική με τη Συρία επίσης απέτυχε και, βεβαίως, αυξάνονται τα προβλήματα με την Κύπρο.

Όσο για τις απειλές της, σε μία γενική προσέγγιση, αυτές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη.  Όμως στην προκειμένη περίπτωση, με βάση όσα γνωρίζω, θεωρώ πως η Τουρκία έχει ήδη κάνει πίσω και περιορίζεται σε ρητορικά, κατόπιν εορτής, πυροτεχνήματα.  Πως αλλιώς μπορεί να ερμηνευτεί η απόφαση ότι θα οριοθετήσει την υφαλοκρηπίδα με το ψευδοκράτος;  Δηλαδή αν δεν προέβαιναν σε συμφωνία «οριοθέτησης», το ψευδοκράτος θα εμπόδιζε την Τουρκία να κάνει έρευνες ή γεωτρήσεις;   Με άλλα λόγια, λέω πως στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή η Τουρκία δεν μπορεί να κάνει κάτι άλλο παρά να ρίχνει πυροτεχνήματα για εσωτερική κατανάλωση.

 

Κάνουν λόγο οι Τούρκοι για δικές τους έρευνες σε περιοχές μεταξύ Ελλάδος και Κύπρου, κοντά στο Καστελόριζο. Πώς θα πρέπει να αντιδράσουμε;

Έπρεπε ήδη να έχουμε αντιδράσει.  Η Ελλαδική κυβέρνηση έπρεπε ήδη να έχει ανακηρύξει τη δική της ΑΟΖ – άποψη που έχω επίσης εκφράσει με άρθρο μου στον Φιλελεύθερο.  Ποτέ δεν είναι αργά.  Πρέπει η Ελλάδα να κάνει το βήμα.  Πρέπει Ελλάδα και Κύπρος να ενημερώνουν συστηματικά και ασταμάτητα για τη συμπεριφορά της Τουρκίας.  Καλές και σημαντικές οι τοποθετήσεις ξένων αξιωματούχων υπέρ της εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων από την Κύπρο, αλλά θα πρέπει να γίνει προσπάθεια να καταδικαστεί η απειλή χρήσης βίας.  Δεν μπορεί κάποιος να ξεστομίζει τέτοιες απειλές και να μην έχει κόστος, προφανώς πολιτικό.  Κι αν η προσπάθεια δεν πετύχει τώρα, θα δημιουργήσει υποθήκη για το μέλλον.  Αν εμείς τώρα πετύχουμε να καταγραφεί η ανεύθυνη και επιθετική συμπεριφορά της Τουρκίας, τούτο θα είναι χρήσιμο στο μέλλον.

 

Την τελευταία περίοδο γίνεται λόγος για συνεργασία ή άξονα Ισραήλ-Ελλάδος- Κύπρου.  Είναι κάτι συγκυριακό ή μόνιμο με προοπτική;

Είναι μία αρχή, θα δούμε.  Στο βαθμό όμως που, όπως είπα, υπάρχουν σημαντικά και σε βάθος χρόνου κοινά συμφέροντα (η εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων),  υφίσταται προοπτική για όσα χρόνια θα διαρκέσει η συγκεκριμένη εκμετάλλευση.  Επιπλέον, αυτό θα εξαρτηθεί και από τις περαιτέρω εξελίξεις στην Αίγυπτο, τη Συρία, αλλά και την ίδια την Τουρκία.

 

Σε αυτό το σκηνικό χωράνε διάφοροι.  Οι Αμερικανοί, επειδή τις έρευνες ανέλαβε δική τους εταιρεία, οι Ισραηλινοί επειδή είναι της γειτονιάς, οι Τούρκοι, εμείς και στο βάθος η Ρωσία, η Ε.Ε.  Πώς αξιοποιούνται όλα αυτά τα διαφορετικά, πλην εμπλεκόμενα συμφέροντα;

Στην πολιτική και, ιδιαίτερα, τη διεθνή, δεν υπάρχουν φιλίες. Πλην όμως όλοι οι συγκεκριμένοι παράγοντες, επί του παρόντος, είναι «φίλοι».  Οι «φίλοι» θα επιχειρήσουν να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη τους.  Το ίδιο θα πρέπει να κάνουμε και εμείς.  Αρκεί να έχουμε στρατηγική – την οποία όμως δεν έχουμε.  Κύρια συνιστώσα θα πρέπει να είναι η αξιοποίηση και επένδυση των οφελών από την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων.  Θυμίζω ή ενημερώνω ότι ο μεγαλύτερος συντελεστής ισχύος τού Κουβέιτ δεν ήταν το πετρέλαιο, αλλά οι επενδύσεις των εισοδημάτων από το μαύρο χρυσό.  Από εκεί και πέρα πρέπει να υπάρξει ή να εμφανιστεί μία κατάσταση από την οποία να κερδίζουν όλοι (win-win).  Όσο για τον τελικό στόχο νομίζω ότι περιττεύει να τον αναφέρω.

 

Πόσο επηρεάζονται όλες αυτές οι εξελίξεις από τη σημερινή κατάσταση, οικονομική και πολιτική, στην Ελλάδα;

Ασφαλώς και επηρεάζονται, αν και δεν θα έπρεπε.  Εννοώ ότι είναι δυνατόν η οικονομική δυσπραγία να μην επηρεάζει την εξωτερική και την αμυντική πολιτική μίας χώρας, υπό την προϋπόθεση ότι δεν συνοδεύεται και από πολιτική και κοινωνική κρίση.  Ισχυρά πολιτικά συστήματα και ικανές κυβερνήσεις μπορούν να κατανέμουν πόρους και να θέτουν προτεραιότητες, ακόμη και υπό συνθήκες οικονομικής κρίσης.  Όμως, όπως το έχω γράψει και στο παρελθόν, η Κύπρος στην περίπτωση της ΑΟΖ και της εκμετάλλευσης των πόρων έχει δώσει δείγματα ικανότητας ανάληψης πρωτοβουλιών χωρίς την Ελλάδα.  Ίσως είναι μία από εκείνες τις στιγμές στην Ιστορία που η περιφέρεια του Ελληνισμού παίρνει την πρωτοβουλία αντί του κέντρου.

 

Σε ποιό στάδιο βρίσκονται οι συνεργασίες του Πανεπιστημίου Μακεδονίας με το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Άμυνας;

Με το Υπουργείο Εξωτερικών φέτος συνεχίστηκε, όταν σε συνεργασία με το Γραφείο Τύπου και Ενημέρωσης, επισκέφτηκαν την Κύπρο τριάντα φοιτητές του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, με σημαντικά αμοιβαίως οφέλη.  Ο Φιλελεύθερος, θυμάμαι, έκανε ένα εξαιρετικό ρεπορτάζ και, με την ευκαιρία, ευχαριστώ. 

Με το Υπουργείο Άμυνας, αντιθέτως, η πρόταση συνεργασίας που στελέχη του είχαν απευθύνει στο Τμήμα δεν προχώρησε για λόγους που ποτέ δεν μου ανακοινώθηκαν και που σίγουρα δεν αφορούσαν ζητήματα επιστημονικής μας επάρκειας, όπως μπορούν να καταλάβουν οι αναγνώστες σας.  Το Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας έχει επιτύχει τη διεθνή αναγνώριση στους τομείς των Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σχέσεων, των Στρατηγικών Σπουδών και της Διαχείρισης Κρίσεων.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική
Σελίδα 2 από 4
You are here Άρθρα Γνώμης Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική Προβολή άρθρων ανα tag: Εξωτερική Πολιτική