Sunday, Sep 24th

Last update05:25:07 AM GMT

Με αφορμή τα επεισόδια στα Σκόπια (27.04.2017) και σε συνδυασμό με τις δηλώσεις Ράμα (18.04.2017), ότι δεν θα πρέπει να αποκλείεται η ένωση της Αλβανίας με το Κοσσυφοπέδιο σε περίπτωση μη ένταξης της πρώτης στην ΕΕ, αναπτύχθηκε στα ελληνικά ΜΜΕ ένα κλίμα κινδυνολογίας. Το αφήγημα που μεταδόθηκε στους πολίτες, με την βοήθεια αβάσιμων αναλύσεων, είναι ότι η περιοχή βρίσκεται, περισσότερο ή λιγότερο, στα πρόθυρα της ανάφλεξης.

Είναι όμως πράγματι έτσι;

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μετά από έξι μήνες ακυβερνησίας στα Σκόπια και της εμμονής του Γκρούεφσκι να παραμείνει στην εξουσία, η πιθανότητα σύγκρουσης μεταξύ των Σλαβόφωνων και των Αλβανόφωνων υπάρχει. Άλλωστε δεν θα είναι η πρώτη φορά, αφού οι δύο κοινότητες συγκρούσθηκαν το 2001. Ωστόσο τα πράγματα δεν είναι ίδια με το 2001. Πολύ απλά διότι οι εθνοτικές διαχωριστικές γραμμές έχουν υποχωρήσει έναντι των πολιτικών, καθώς μαζί με τους Αλβανόφωνους συμπράττει και το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SDSM) των Σκοπίων.

Κύριος σκοπός είναι η απομάκρυνση του Γκρούεφσκι από την εξουσία, η διερεύνηση όλων εκείνων των υποθέσεων για τις οποίες κατηγορείται, αλλά και η πλήρης ισονομία και ισοπολιτεία μεταξύ των κοινοτήτων, όπως προέβλεπε η συμφωνία της Αχρίδας του 2001.Και εδώ μπαίνει στο παιχνίδι ο Γκρούεφσκι που κατηγορεί τους Σοσιαλδημοκράτες περίπου ως προδότες, διότι έχουν συμφωνήσει με τα κόμματα των Αλβανόφωνων την ομοσπονδοποίηση του κράτους, στην βάση μίας συμφωνία που έγινε με την βοήθεια της Αλβανίας, της «πλατφόρμας των Τιράνων». Ουσιαστικά, δηλαδή, ο Γκρούεφσκι πολώνει για να μην σχηματισθεί κυβέρνηση Σοσιαλδημοκρατών και κομμάτων των Αλβανόφωνων, και να ξαναγίνουν εκλογές, τις οποίες και ελπίζει πως, μέσω της πόλωσης που έχει καλλιεργήσει, θα κερδίσει.


Σε αυτήν την εικόνα, ας προστεθεί και ο ρόλος του διεθνούς παράγοντα, ο οποίος, εδώ και πολύ καιρό, πιέζει προς την κατεύθυνση σχηματισμού κυβέρνησης, με βάση την αρχή της δεδηλωμένης, που εμφανώς διαθέτει ο αντίπαλος του Γκρούεφσκι συνασπισμός. Με μία μόνη εξαίρεση: αυτήν της Ρωσίας, η οποία, χρησιμοποιώντας τακτικές αντίστοιχες της Μέσης Ανατολής, προσπαθεί να επιστρέψει στα Βαλκάνια και προς την οποία έχει στραφεί ο Γκρούεφσκι.

Τι θα μπορούσε κανείς να αναμένει; Το πιθανότερο και καλό σενάριο είναι να σχηματισθεί κυβέρνηση. Σε αυτήν την περίπτωση θα εξαλειφθούν οι τριβές; Όχι, απαραίτητα, καθώς τίποτε δεν αποκλείει να συνεχισθούν. Και αν το καλό σενάριο δεν προκύψει και η χώρα οδηγηθεί σε σύγκρουση, ποιές θα είναι οι συνέπειες για την Ελλάδα; Για να απαντηθεί το ερώτημα, προτείνω να θυμηθούμε το 2001:
κάποια εμπόδια στις οδικές μεταφορές, κάποιες δυσκολίες για τους Έλληνες που δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά στα Σκόπια και, ασφαλώς, μείωση των όχι και τόσο πολύφερνων Σκοπιανών τουριστών. Αυτά... τίποτε άλλο!

Στην περίπτωση μίας τέτοιας σύγκρουσης, υπάρχει πιθανότητα η Αλβανία να επέμβει ώστε να βοηθήσει τους Αλβανόφωνους; Ναι, πιθανότητα πάντα υπάρχει. Ωστόσο είναι μικρή. Πρώτον, γιατί η στρατιωτική και οικονομική ισχύς της Αλβανίας είναι περιορισμένες για μία τέτοια επιχείρηση και, δεύτερον, γιατί ο Ράμα, που βρίσκεται σε προεκλογική ουσιαστικά περίοδο, έχει ξεκάθαρα και αυστηρά προειδοποιηθεί και από το ΝΑΤΟ και από την ΕΕ, τόσο για το Κοσσυφοπέδιο όσο και για τα Σκόπια. Από την άλλη πλευρά, όπως θέλει το σενάριο των κινδυνολογούντων, υπάρχει πιθανότητα η Βουλγαρία να επέμβει ώστε να βοηθήσει τους Σλαβόφωνους; Αυτή η πιθανότητα είναι ακόμη πιο μικρή, καθώς η Βουλγαρία είναι κράτος μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, και οι σαφείς της προτεραιότητες είναι αναπτυξιακές και οικονομικές.

Και η Ελλάδα; Σε αντίθεση με την Τουρκία ή άλλα κράτη, η χώρα μας δεν παρεμβαίνει στα εσωτερικά των γειτόνων. Υποστηρίζει πάντα την εφαρμογή των αρχών και των διαδικασιών της δημοκρατίας, τον σεβασμό του κράτους δικαίου και το απαραβίαστο των διεθνών συνόρων. Και, φυσικά, εφόσον της ζητηθεί, μπορεί, όπως το έκανε το 2001, να συμβάλει στην αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας.

Με βάση λοιπόν τα παραπάνω, η ψύχραιμη επαγρύπνηση από τους αρμόδιους παράγοντες της χώρας μας είναι δικαιολογημένη, όπως και ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, τον οποίο πάντα υποστήριζα. Όχι όμως και η διαχεόμενη κινδυνολογία, η οποία, σε αυτήν την οικονομικά δύσκολη περίοδο, προσθέτει στους πολίτες και την ανησυχία του πολέμου. Στον οποίο κανένας από τους βόρειους γείτονες δεν μπορεί να εμπλέξει την Ελλάδα, πολύ απλά γιατί δεν έχει την ισχύ να το κάνει. Ωστόσο αυτή η κινδυνολογία μπορεί να στραφεί και εναντίον των συμφερόντων της χώρας μας. Διότι το επιχείρημα έχει ήδη διαμορφωθεί και ακούστηκε υπό μορφή ερώτησης: μήπως η γειτονική χώρα βιώνει την αστάθεια επειδή, λόγω της Ελλάδας, δεν έχει ενταχθεί στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ; Ο καθένας αντιλαμβάνεται ότι το επιχείρημα μπορεί να μετατραπεί σε πίεση προς την χώρα μας, δηλαδή να υποχωρήσει στις ενταξιακές επιδιώξεις των Σκοπίων και στο ζήτημα του ονόματος χάριν της «σταθερότητας» της περιοχής!

Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει οι «αναλυτές» να είναι πιο προσεκτικοί. Διότι το παραπάνω επιχείρημα ξανακούστηκε και το 2001 και το 1992, αλλά ακόμη περισσότερο, το πρόβλημα της χώρας μας με τα Σκόπια έτσι περίπου ξεκίνησε. Όταν η Ελλάδα, ωθούμενη από τις συμμαχικές ανάγκες της δεκαετίας του 1950, συνήψε διπλωματικές σχέσεις με την Γιουγκοσλαβία του Τίτο και έθεσε το θέμα της «Σοσιαλιστικής Ομόσπονδης Δημοκρατίας της Μακεδονίας», τότε της ζητήθηκε να μην επιμείνει και της αντιτάχθηκε το επιχείρημα της σταθερότητας της περιοχής, της μεγάλης της συνεισφοράς προς την Δύση, αλλά και του ότι εν λόγω Δημοκρατία δεν είχε διεθνή οντότητα. Όμως, σαράντα χρόνια μετά, απέκτησε!

Με βάση τα παραπάνω, τα Βαλκάνια δεν βρίσκονται τώρα στα πρόθυρα του πολέμου! Δεν υπάρχει αμφιβολία ως προς την ύπαρξη εθνικιστικών διεκδικήσεων ή την ανάμειξη παραγόντων εκτός περιοχής, όπως η Τουρκία και η Ρωσία, οι οποίες επιθυμούν την ανάπτυξη των επιρροών τους στα Βαλκάνια. Όμως, κανείς δεν γνωρίζει το άμεσο ή απώτερο μέλλον, καθώς τα ανθρώπινα πράγματα χαρακτηρίζονται από άγνοια του μέλλοντος και αβεβαιότητα. Συνεπώς καλό θα ήταν να παραμείνουμε στις πάγιες συμβουλές που προκύπτουν από την επιστημονική μελέτη των Διεθνών Σχέσεων:
να παρακολουθούμε σταθερά, να αναλύουμε και να αντιμετωπίζουμε με νηφαλιότητα και ψυχραιμία τα γεγονότα, οι κινήσεις μας να στηρίζονται σε έναν μακροχρόνιο σχεδιασμό και, φυσικά, να αποφεύγουμε την κινδυνολογία, την συνομωσιολογία και την συγκυριακή προσέγγιση των σοβαρών ζητημάτων της ειρήνης και του πολέμου!

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Την προηγούμενη εβδομάδα είχα τη χαρά να συμμετέχω στην παρουσίαση του βιβλίου των δύο εκλεκτών συναδέλφων μου, Θανάση Πλατιά και Κωνσταντίνου Κολιόπουλου, Η Τέχνη του Πολέμου του Σουν Τσου. Παρακάτω μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο της ομιλίας μου που θα σας δώσει μια καλή ιδέα για το βιβλίο. 

 

Eπέλεξα να κάνω δύο πράγματα. 

Πρώτον, θα σας παρουσιάσω τη δουλειά των δύο συναδέλφων, ώστε να έχετε την όσο δυνατόν ακριβέστερη εικόνα, και, δεύτερον, θα διατυπώσω ορισμένες σκέψεις ως προς την προσήκουσα προσέγγισή μας, οικουμενική ή κινεζική, στη μελέτη της Τέχνης του Πολέμου

 

1. Το έργο

Στον πρόλογο οι συγγραφείς αναφέρονται στην ταυτότητα της Τέχνης του Πολέμου. Δέχονται και υποστηρίζουν ότι ο Σουν Τσου δεν υπήρξε ως άτομο, ότι το έργο είναι προϊόν περισσότερων του ενός συγγραφέως και μάλλον τοποθετείται στον 4ο π.Χ. αιώνα. Αναφέρονται επίσης στον αποφθεγματικό χαρακτήρα του έργου και παρουσιάζουν τα πλεονεκτήματα του συγκεκριμένου τρόπου γραφής, τον οποίο στη συνέχεια συγκρίνουν με εκείνον του Clausewitz και του Θουκυδίδη. Διευκρινίζουν ακόμη πως η μετάφρασή τους στηρίζεται στη μετάφραση του Giles, αλλά και άλλων εννέα μεταφράσεων, κυρίως αγγλικών.

 

Ακολουθεί το 1ο Κεφάλαιο, το οποίο συνθέτει και παρουσιάζει τη «θεωρία νίκης» του Σουν Τσου. Τα διαγράμματα/πίνακες που χρησιμοποιούνται για να περιγραφεί κάθε προϋπόθεση της «θεωρίας νίκης», αλλά και η συνολική της παρουσίαση στον πίνακα 8, συμβάλλουν στην καλύτερη κατανόηση του κειμένου. 

 

Στο 2ο κεφάλαιο οι Πλατιάς και Κολιόπουλος προσπαθούν να συνδέσουν την Τέχνη του Πολέμου με την στρατηγική σκέψη, εν γένει. Είναι προφανές ότι αποδέχονται την μία άποψη (από τις 2 που υπάρχουν στη διεθνή βιβλιογραφία), αυτήν περί οικουμενικότητας της στρατηγικής σκέψης, βγάζοντας τον Σουν Τσου από το κινεζικό του πλαίσιο. Με αυτόν το σκοπό, αλλά και ως συνέπεια της επιλογής τους, συγκρίνουν την Τέχνη του Πολέμου με το Περί Πολέμου του Clausewitz και τον Πόλεμο του Θουκυδίδη (1). Καταλήγουν βεβαίως ότι τα τρία κείμενα είναι εξίσου σημαντικά, συνιστούν βάσεις ή εμφορούνται από τον Κλασσικό Ρεαλισμό, ωστόσο, έχω την αίσθηση πως, δικαίως, φαίνεται να αναδεικνύουν ως νικητή, έστω και στα σημεία, τον Θουκυδίδη.

 

Στο ίδιο κεφάλαιο, που είναι και το εκτενέστερό τους, οι συγγραφείς αναδεικνύουν συγκεκριμένες διαστάσεις της σκέψης του Σουν Τσου, πάντα σε συνάρτηση με το σήμερα και τη δυτική σκέψη. Οι θεματικές αυτές είναι, σε υποκεφάλαια: «υψηλή στρατηγική», «σχέση πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας», «τύχη, προβλεψιμότητα και γνώση στον πόλεμο», «άμεση και έμμεση προσέγγιση, παραπλάνηση και αιφνιδιασμός», κ.α. Θα τα διαβάσετε.

 

Στο 3ο κεφάλαιο οι συγγραφείς επιχειρούν να μελετήσουν την «κληρονομιά του Σουν Τσου», ξεκινώντας από την Ανατολική Ασία και εστιάζοντας στις στρατηγικές που υιοθέτησε ο Μάο Τσε-τουνγκ. Κατ’αντιστοιχία με το έργο του John Boyd, οι συγγραφείς ερευνούν τη σχέση των διδαγμάτων της Τέχνης του Πολέμου με την αεροπορική στρατηγική. Εν συνεχεία, σχολιάζουν τη σχέση της με την πυρηνική στρατηγική, ενώ, ορθώς, δεν παραλείπουν, στο προτελευταίο υποκεφάλαιο, τον ανταρτοπόλεμο.

 

Στο τελευταίο κεφάλαιο της δουλειάς των δύο συγγραφέων σχολιαστών – που κατά την άποψή μου είναι και το πλέον ενδιαφέρον – βρίσκονται τα προβλήματα της Τέχνης του Πολέμου.  Ποια είναι αυτά; Πρώτον, η υπερτίμηση του πνευματικού-ηθικού-παράγοντα και η υποτίμηση του υλικού. Οι συγγραφείς αναδεικνύουν το συγκεκριμένο θέμα μέσα από το κείμενο και επικαλούνται ιστορικά παραδείγματα από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετέπειτα, όπως την ήττα των Γάλλων στο Dien Bien Phu, για να καταδείξουν το ρόλο των υπέρτερων δυνάμεων στο θέατρο των επιχειρήσεων. 

 

Στο σημείο αυτό θα επιστρέψω για λίγο στο προηγούμενο κεφάλαιο και στο ζήτημα της πυρηνικής αποτροπής. Διότι, όντως, η πυρηνική αποτροπή εμπεριέχει το ψυχολογικό στοιχείο του εκβιασμού του αντιπάλου. Ωστόσο, εμπεριέχει και το υλικό στοιχείο. Και αν φθάσουμε σε αυτό το σημείο, που φυσικά όλοι το απεύχονται, τότε τόσο η Κίνα, ακόμη δε περισσότερο η Βόρεια Κορέα, που αναφέρεται επίσης ως παράδειγμα, υστερούν. Η μεν πρώτη, αριθμητικά, σε μία κατηγορία όπλων που η καταστροφική τους ικανότητα αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο, η δε Βόρεια Κορέα για τον ίδιο λόγο, αλλά και, όπως υπογραμμίζει ο Raymond Aron, στο Le Grand Débat, διότι δεν διαθέτει “capacité d’encaissement”.

 

Δεύτερο πρόβλημα είναι η ότι η Τέχνη του Πολέμου καθιστά αυτοσκοπό την αποφυγή κόστους είτε στις φίλιες δυνάμεις είτε στις εχθρικές. Σε αυτό το σημείο αναφέρονται στην αντίφαση που υπάρχει μεταξύ του εκμεταλλεύσου τις αδυναμίες του αντιπάλου και άφησε τον αδύναμο και υποχωρούντα αντίπαλο να φύγει. Εδώ, στο κεφάλαιο 4.2, θα αναδειχθεί – με τρόπο και με μία αναλογία που μού αρέσουν – το ζήτημα του τι θα είχε συμβεί αν οι Συρακούσιοι, ο Κολοκοτρώνης και οι Σοβιετικοί είχαν αφήσει τους Αθηναίους, τον Δράμαλη ή τους Ναζί στο Στάλινγκραντ να αποχωρήσουν ανενόχλητοι. Είναι επίσης στο σημείο αυτό που οι συγγραφείς αναφέρονται στη σχέση της Τέχνης του Πολέμου με τον Ταοϊσμό, την φιλοσοφία της αρμονίας και της τάξης στον κόσμο, η οποία εμφανίζει τον πόλεμο ως αναγκαίο κακό και οδηγεί στη διεξαγωγή του με το μικρότερο κόστος. «Η μέριμνα για την αποφυγή του κόστους είναι εμφανέστατη» στο χωρίο VI.3, γράφουν οι Πλατιάς και Κολιόπουλος (σελ. 153). Και εδώ μπορεί να αναρωτηθεί κανείς αν και κατά πόσο, στο ζήτημα της πυρηνικής αποτροπής, η στρατηγική των Κινεζικών δυνάμεων, που κατά ίδιους, αλλά και άλλους συγγραφείς επηρεάζεται από την Τέχνη του Πολέμου, είναι προετοιμασμένη να αναλάβει το τεράστιο κόστος σε μία προοπτική ή ένα ενδεχόμενο πυρηνικής ανταλλαγής.

 

Το τρίτο πρόβλημα είναι η απόσταση θεωρίας και πράξης, κάτι που οι συγγραφείς θεωρούν «χαρακτηριστικό που εμφανίζεται συχνά στην κινεζική στρατιωτική σκέψη». Από τον σχολιασμό τους, αλλά και τη μελέτη της Τέχνης του Πολέμου, πολλές από τις συμβουλές για να εφαρμοσθούν χρειάζονται ένα ιδανικό περιβάλλον, ιδανικούς ανθρώπους και όλα να λειτουργήσουν «ρολόι»…

 

Προσωπικά, στο σημείο αυτό, θα προσέθετα και ένα τέταρτο πρόβλημα ή θα αναδείκνυα περισσότερο το ζήτημα του αποφθεγματικού λόγου. Είναι το ίδιο πρόβλημα με τα βιβλία-οδηγούς του καλού μάνατζερ ή του ορθού τρόπου για να αποφασίζει κάποιος. Ασφαλώς είναι χρήσιμο να έχει κάποιος καταλόγους με προϋποθέσεις ή με δράσεις για επιτυχία που προέρχονται κατευθείαν από τα κείμενα της στρατηγικής, όπως στο παράρτημα του βιβλίου. Τουλάχιστον, σε αυτήν την περίπτωση, οι στρατιωτικοί ή οι μάνατζερς έχουν ένα πρώτο οδηγό ή μία πυξίδα ή μία βάση εκκίνησης για τη μελέτη και την ανάπτυξη, στη συνέχεια, ικανοτήτων (“skills”) στρατηγικής σκέψης. Ωστόσο, αναρωτιέμαι, κατά πόσο στην εξέλιξη του πολέμου ή της μάχης έχει το χρόνο ο ηγέτης να σκέφτεται τα συγκεκριμένα πρέπει του Σουν Τσου ή του οποιουδήποτε αντίστοιχού του. Ίσως βέβαια είναι θέμα δυτικόστροφης εκπαίδευσης ή συγκρότησής μου, αλλά προτιμώ τις προσεγγίσεις του Clausewitz και, ακόμη περισσότερο, του Θουκυδίδη, στις οποίες το συμπέρασμα και η γενίκευση είναι αποτέλεσμα μίας πνευματικής αναζήτησης και διεργασίας, η οποία σου επιτρέπει να δημιουργήσεις τους απαραίτητους πνευματικούς μηχανισμούς ή και αυτοματισμούς της απόφασης, όπως περιγράφεται και αναδεικνύεται από το μοντέλο διαδικασίας απόφασης της Κυβερνητικής (Cybernetics).

 

Τέλος, κλείνοντας το κεφάλαιο και ουσιαστικά την εισαγωγή τους, οι συγγραφείς καταλήγουν ορθώς στο «μηδέν άγαν», ότι η χρησιμότητα της Τέχνης του Πολέμου φθάνει μέχρι ενός σημείου και, ακόμη περισσότερο, στην ακροτελεύτια παράγραφο, με αναφορά στον Collin Grey, ότι τα τρία έργα, ο Πόλεμος, η Τέχνη του Πολέμου και το Περί Πολέμου, κατά κάποιο τρόπο αλληλοσυμπληρώνονται και αποτελούν τη σταθερή βάση της στρατηγικής σκέψης.

 

 

 

Θα περάσω τώρα στο ίδιο το έργο, την Τέχνη του Πολέμου.

 

Η θεωρία του Sun Tzu είναι μια γενική θεωρία του ελέγχου. Αποτελείται από δύο σκέλη. Το πρώτο διδάσκει τον έλεγχο της πολυπλοκότητας του πολέμου στο σύνολό της. Μέσω του αποτελεσματικού ελέγχου της διδάσκει το πώς να νικάς. Όποιος μπορέσει να ελέγξει την πολυπλοκότητα του πολέμου είναι σχεδόν κατά κανόνα ο νικητής. Το δεύτερο σκέλος, διδάσκει τον έλεγχο επί του εχθρού, καθώς ο πόλεμος είναι ένα πολύπλοκο σύστημα, με κυρίαρχη την ανθρώπινη διάσταση. Με τον αποτελεσματικό έλεγχο της ανθρώπινης διάστασης μπορεί κανείς να πετύχει τον έλεγχο του συστήματος, δηλαδή του πολέμου.

 

Η εν λόγω άποψη είναι παρόμοια με εκείνη του Joseph Wylie, αλλά και του John Boyd που ανεξάρτητα καταλήγουν σε παρόμοια συμπεράσματα με εκείνα του Sun Tzu. Η εν λόγω σύγκλιση, σύμφωνα με κάποιους μελετητές, επιβεβαιώνει τις προτάσεις του Handel ότι η βασική λογική της στρατηγικής είναι καθολική και ότι δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως μία αποκλειστικά «δυτική» ή «ανατολική» («ασιατική») προσέγγιση στη στρατηγική (2).

 

Αυτή είναι, όπως ήδη ανέφερα, η υφέρπουσα παραδοχή και στην συγγραφή του κειμένου των Πλατιά και Κολιόπουλου. Ωστόσο υπάρχει και η άλλη άποψη, η οποία με προβληματίζει και η οποία, αφενός σε μία ακαδημαϊκή συζήτηση δεν πρέπει να παραβλεφθεί, αφετέρου, μπορεί να έχει πρακτικές συνέπειες.

 

Η άλλη άποψη υποστηρίζει ότι η Τέχνη του Πολέμου έχει περισσότερες φορές αναφερθεί παρά μελετηθεί, και ακόμη λιγότερο έχει γίνει κατανοητή. Και τούτο, διότι οι περισσότεροι αναγνώστες βλέπουν την Τέχνη του Πολέμου ως ένα εγχειρίδιο του πολέμου και όχι ως ένα έργο φιλοσοφίας. Στην πραγματικότητα είναι και στρατιωτικό εγχειρίδιο και φιλοσοφικό κείμενο, έκφραση του ταοϊκού κανόνα ή της αντίληψης του «τρόπου» ή του «δρόμου» προς την τάξη της αρμονίας. Όπως σημειώνει o Coker, «ακριβώς επειδή είναι ένα έργο φιλοσοφίας, η μελέτη του καθίσταται δύσκολη. Όπως πολλά φιλοσοφικά έργα (ανατολικά και δυτικά) τα σημαντικά διδάγματά του βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια». (3)

 

Και το ερώτημα που ακολουθεί είναι: έχουμε το γνωσιολογικό και το βιωματικό υπόβαθρο για να διεισδύσουμε «κάτω από την επιφάνεια» και να αντιληφθούμε το συγκεκριμένο έργο; Διότι αν η συγκεκριμένη άποψη είναι λανθασμένη, τότε, έχοντας υιοθετήσει την περί οικουμενικότητας της στρατηγικής σκέψης άποψη, έχουμε κάνει σωστά τη δουλειά μας και οι προτάσεις μας επί συγκεκριμένων ζητημάτων δεν στηρίζονται σε λανθασμένες παραδοχές. Αν όμως όχι, τότε οι  εξ αιτίας της λανθασμένης προσέγγισης εσφαλμένες μας εκτιμήσεις και προτάσεις, μπορούν να έχουν σημαντικές συνέπειες. Ειλικρινά, δεν μπορώ να απαντήσω, καθώς δεν είμαι ειδικός ούτε στην Κίνα, ούτε στην κινεζική σκέψη.

 

Τούτο βεβαίως δεν σημαίνει ότι η προσέγγιση της οικουμενικής αντίληψης της θεωρίας του πολέμου δεν είναι κυρίαρχη ή χρήσιμη. Κάθε άλλο. Ωστόσο, και αυτό θέλω να αναδείξω, θα πρέπει στις αναλύσεις μας να λαμβάνεται υπόψη και η αντίθετη, μειοψηφούσα, προσέγγιση.

 

Τέτοια παραδείγματα, παρά το ότι είναι λίγα, υπάρχουν, όπως στην χαρακτηριστική περίπτωση του πολύ γνωστού μας John Mearsheimer (4), στο κείμενό του Can China Rise Peacefully? Ο Mearsheimer, υιοθετώντας την  περί οικουμενικότητας της στρατηγικής (και της πολιτικής) αντίληψη, καταρχάς αναρωτιέται: “Why should we expect China to act differently than the United States? Are the Chinese more principled than we are? More ethical? Are they less nationalistic? Less concerned about their survival? They are none of these things, of course, which is why China is likely to follow basic realist logic and attempt to become a regional hegemon in Asia.”

 

Στη συνέχεια, σε ένα υποκεφάλαιο που θυμίζει έντονα τα διδάγματα της Τέχνης του Πολέμου και δείχνει ότι ο ίδιος τα λαμβάνει υπόψη του, θέτει το ζήτημα: “Why China Cannot Disguise Its Rise”. Απαντάει: “One might argue that, yes, China is sure to attempt to dominate Asia, but there is a clever strategy it can pursue to achieve that end peacefully. Specifically, it should follow Deng Xiaoping’s famous maxim that China keep a low profile and avoid becoming embroiled in international conflicts as much as possible. His exact words were ‘Hide our capacities and bide our time, but also get some things done’…”

 

Τέλος, εξετάζει και την πιθανότητα του να αναπτυχθεί η Κίνα σε ηγεμονική δύναμη ειρηνικά, για δύο λόγους, μεταξύ των οποίων τον έναν αποκαλεί: “Confucian Pacifism” (ο άλλος είναι η οικονομική αλληλεξάρτηση). Γράφει: “An especially popular claim among Chinese is that their country can rise peacefully because it has a deeply Confucian culture. Confucianism, they argue, not only promotes moral virtue and harmony but also explicitly rules out acting aggressively toward neighboring countries. Instead, the emphasis is on self-defense. China, so the argument goes, has historically acted in accordance with the dictates of Confucianism and has not behaved like the European great powers, Japan, or the United States, which have launched offensive wars in pursuit of hegemony and generally acted according to the dictates of realism. China, in contrast, has behaved much more benignly toward other states: it has eschewed aggression and pursued “humane authority” instead of “hegemonic authority.” …”  Σε αυτό λοιπόν το κείμενο βλέπουμε τον Mearsheimer να υιοθετεί ως κεντρική γραμμή ανάλυσης τη δυτικόστροφη προσέγγιση, να μην απορρίπτει ωστόσο χωρίς εξέταση και την αντίθετης φιλοσοφίας μεθοδολογία. Τούτη η προσέγγιση είναι θεωρώ το καλύτερο αλλά και το περισσότερο που μπορούμε να κάνουμε μπροστά σε κείμενα ενός διαφορετικού φιλοσοφικού και πολιτισμικού ιδιώματος.

 

Προς αυτό πάντως το ιδίωμα η εργασία των Πλατιά και Κολιόπουλου και η δική τους, νέα, μετάφραση του έργου του Σουν Τσου, ανοίγουν ένα καινούργιο και με ακρίβεια χαραγμένο δρόμο, που αξίζει, κατά την άποψή μου, να δημοσιευθεί και στα Αγγλικά, με την ευχή να έχει την ίδια επιτυχία που είχε η αγγλική έκδοση της δουλειάς τους στον Θουκυδίδη (Thucydides on Strategy).

----

1. Την επιχειρηματολογία μου επί του θέματος, δηλαδή γιατί «Πόλεμος» και όχι «Πελοπονησιακός πόλεμος», δες στο Ηλίας Κουσκουβέλης, Θεωρία απόφασης στον Θουκυδίδη, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη, 2015.

2.  Βλ. Yuen, Derek M. C. (2008), “Deciphering Sun Tzu”, Comparative Strategy, 27: 2, 183-200.

 Ibid.

 3. Christopher Coker (2003), What would Sun Tzu say about the war on terrorism?, The RUSI Journal, 148:1, 17.

4.  The National interest, October 25, 2014, http://nationalinterest.org/commentary/can-china-rise-peacefully-10204.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Διαβάστε το δεύτερο μέρος της ανάρτησης μου: Kenneth Waltz: Ο Άνθρωπος, το Κράτος και ο Πόλεμος.  Αυτή την Παρασκευή 6 Μαϊου στις 11.00 πμ θα έχουμε την τιμή και την μοναδική ευκαιρία να αναγορεύσουμε τον κορυφαίο επιστήμονα των Διεθνών Σχέσεων, επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ο Waltz, την κατάλληλη στιγμή, ξεφεύγει από τη μελέτη τού ανθρώπου και του κράτους ως των αιτιών του πολέμου, προχωρά πιο πέρα από αυτούς τους μεγάλους θεωρητικούς και, στηριζόμενος κυρίως στη σκέψη τού Rousseau, αναπτύσσει τη μελέτη του περιβάλλοντος των κρατών και των μεταξύ τους σχέσεων, δηλαδή του «διεθνούς συστήματος», ως αιτίας πολέμου. Η ανάπτυξη της μελέτης τού περιβάλλοντος των κρατών συνιστά τη μεγάλη καινοτομία που συνεισέφερε ο Waltz.

Συνέπεια της κατηγοριοποίησης και χειροπιαστή απόδειξη της καινοτόμου επιρροής της είναι και ο όρος που εισήγαγε ο Waltz. Τις τρεις αυτές κατηγορίες αιτίων πολέμου τις ονομάζει «εικόνες» ("images"), όρο στου οποίου την ορθότητα επιμένει μέχρι σήμερα. Ο όρος «εικόνα» ή «οι τρεις εικόνες του Waltz» είναι γνωστός και χρησιμοποιείται από κάθε μελετητή των διεθνών σχέσεων. Συχνά αναφέρονται, αν και δεν ταυτίζονται πλήρως, και ως τα «τρία επίπεδα ανάλυσης»: το πρώτο επίπεδο που μεθοδολογικά εστιάζει την ανάλυση στον άνθρωπο, το δεύτερο στο κράτος και το τρίτο στο διεθνές σύστημα.

Η σημαντικότερη όμως συνεισφορά του Waltz είναι, κατά τη δική μου άποψη, η μετά από πολλούς αιώνες επιστροφή στη λογική του θετικισμού για την ανάλυση της διεθνούς πολιτικής. Η θεώρηση του Ρεαλισμού, της οποίας ο Waltz αναγνωρίζεται ως ένας από τους σύγχρονους πατέρες, δεν αφορά την επιβολή του ισχυρού, την υποχώρηση του αδυνάτου, αλλά την κατανόηση και εξήγηση της κατάστασης στη βάση της παρατήρησης: το διεθνές σύστημα είναι άναρχο και εξ αυτού είτε ο ανταγωνισμός είτε οι προσπάθειες για συνεργασία οδηγούν σε συγκρούσεις. Ο Ρεαλισμός στηρίζεται στον θετικισμό και διαφοροποιείται από τον ιδεαλισμό τού οικονομικού φιλελευθερισμού και τον ντετερμινισμό του μαρξιστικού υλισμού.

Ο Kenneth Waltz δεν αρκέστηκε σε αυτό το βιβλίο. Τη σκέψη του για το διεθνές σύστημα την ανέπτυξε περαιτέρω, πάνω στην ίδια θετική μεθοδολογία, στο επόμενο βιβλίο του το Θεωρία διεθνούς πολιτικής (1979, και Ποιότητα: 2010), με το οποίο καθιέρωσε άλλη μία καινοτομία στη θεωρία των Διεθνών Σχέσεων και, ειδικότερα, στη θεώρηση του Ρεαλισμού, τον «δομικό» Ρεαλισμό.

Οι μελετητές και θαυμαστές του Kenneth Waltz διαφωνούν ως προς το πιο από τα δύο έργα είναι καλύτερο. Προσωπικά, για μία σειρά από λόγους – κυρίως στυλ και μεθοδολογίας, μου αρέσει το Theory of International Politics. Αν με ρωτούσαν, όμως, πιο από τα δύο θα ήθελα να είχα την έμπνευση και την ικανότητα να έχω γράψει, χωρίς κανένα δισταγμό θα ευχόμουν να είχα γράψει το Man, the State, and War. Νομίζω ότι όλοι θα θέλαμε να είχαμε γράψει αυτό το βιβλίο. Νομίζω ότι όλοι υποκλινόμαστε στον Kenneth Waltz και τον ευγνωμονούμε για τους ορίζοντες που άνοιξε στην επιστήμη των Διεθνών Σχέσεων και στην προσωπική μας επιστημονική σκέψη.

Κλείνοντας, θα ήταν παράλειψη να μην επαινέσω την ουσιαστική και πετυχημένη προσπάθεια των εκδόσεων Ποιότητα να προσφέρουν στην Ελληνική γλώσσα τα κείμενα των κορυφαίων συγγραφέων των Διεθνών Σχέσεων. Έτσι, μετά τα έργα των Carr, Bull, Gilpin, Mearsheimer, Wight, Howard, η έκδοση των έργων τού Waltz προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό την πλήρη και πραγματική σύγχρονη σκέψη στις Διεθνείς Σχέσεις, επιτρέποντας, ταυτοχρόνως, την ανάπτυξη της επιστήμης μας στην Ελλάδα.

 
Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική
You are here Προβολή άρθρων ανα tag: Πόλεμος