Tuesday, Mar 31st

Last update12:36:22 PM GMT

Διαβάστε το δεύτερο μέρος της ανάρτησης μου: Kenneth Waltz: Ο Άνθρωπος, το Κράτος και ο Πόλεμος.  Αυτή την Παρασκευή 6 Μαϊου στις 11.00 πμ θα έχουμε την τιμή και την μοναδική ευκαιρία να αναγορεύσουμε τον κορυφαίο επιστήμονα των Διεθνών Σχέσεων, επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ο Waltz, την κατάλληλη στιγμή, ξεφεύγει από τη μελέτη τού ανθρώπου και του κράτους ως των αιτιών του πολέμου, προχωρά πιο πέρα από αυτούς τους μεγάλους θεωρητικούς και, στηριζόμενος κυρίως στη σκέψη τού Rousseau, αναπτύσσει τη μελέτη του περιβάλλοντος των κρατών και των μεταξύ τους σχέσεων, δηλαδή του «διεθνούς συστήματος», ως αιτίας πολέμου. Η ανάπτυξη της μελέτης τού περιβάλλοντος των κρατών συνιστά τη μεγάλη καινοτομία που συνεισέφερε ο Waltz.

Συνέπεια της κατηγοριοποίησης και χειροπιαστή απόδειξη της καινοτόμου επιρροής της είναι και ο όρος που εισήγαγε ο Waltz. Τις τρεις αυτές κατηγορίες αιτίων πολέμου τις ονομάζει «εικόνες» ("images"), όρο στου οποίου την ορθότητα επιμένει μέχρι σήμερα. Ο όρος «εικόνα» ή «οι τρεις εικόνες του Waltz» είναι γνωστός και χρησιμοποιείται από κάθε μελετητή των διεθνών σχέσεων. Συχνά αναφέρονται, αν και δεν ταυτίζονται πλήρως, και ως τα «τρία επίπεδα ανάλυσης»: το πρώτο επίπεδο που μεθοδολογικά εστιάζει την ανάλυση στον άνθρωπο, το δεύτερο στο κράτος και το τρίτο στο διεθνές σύστημα.

Η σημαντικότερη όμως συνεισφορά του Waltz είναι, κατά τη δική μου άποψη, η μετά από πολλούς αιώνες επιστροφή στη λογική του θετικισμού για την ανάλυση της διεθνούς πολιτικής. Η θεώρηση του Ρεαλισμού, της οποίας ο Waltz αναγνωρίζεται ως ένας από τους σύγχρονους πατέρες, δεν αφορά την επιβολή του ισχυρού, την υποχώρηση του αδυνάτου, αλλά την κατανόηση και εξήγηση της κατάστασης στη βάση της παρατήρησης: το διεθνές σύστημα είναι άναρχο και εξ αυτού είτε ο ανταγωνισμός είτε οι προσπάθειες για συνεργασία οδηγούν σε συγκρούσεις. Ο Ρεαλισμός στηρίζεται στον θετικισμό και διαφοροποιείται από τον ιδεαλισμό τού οικονομικού φιλελευθερισμού και τον ντετερμινισμό του μαρξιστικού υλισμού.

Ο Kenneth Waltz δεν αρκέστηκε σε αυτό το βιβλίο. Τη σκέψη του για το διεθνές σύστημα την ανέπτυξε περαιτέρω, πάνω στην ίδια θετική μεθοδολογία, στο επόμενο βιβλίο του το Θεωρία διεθνούς πολιτικής (1979, και Ποιότητα: 2010), με το οποίο καθιέρωσε άλλη μία καινοτομία στη θεωρία των Διεθνών Σχέσεων και, ειδικότερα, στη θεώρηση του Ρεαλισμού, τον «δομικό» Ρεαλισμό.

Οι μελετητές και θαυμαστές του Kenneth Waltz διαφωνούν ως προς το πιο από τα δύο έργα είναι καλύτερο. Προσωπικά, για μία σειρά από λόγους – κυρίως στυλ και μεθοδολογίας, μου αρέσει το Theory of International Politics. Αν με ρωτούσαν, όμως, πιο από τα δύο θα ήθελα να είχα την έμπνευση και την ικανότητα να έχω γράψει, χωρίς κανένα δισταγμό θα ευχόμουν να είχα γράψει το Man, the State, and War. Νομίζω ότι όλοι θα θέλαμε να είχαμε γράψει αυτό το βιβλίο. Νομίζω ότι όλοι υποκλινόμαστε στον Kenneth Waltz και τον ευγνωμονούμε για τους ορίζοντες που άνοιξε στην επιστήμη των Διεθνών Σχέσεων και στην προσωπική μας επιστημονική σκέψη.

Κλείνοντας, θα ήταν παράλειψη να μην επαινέσω την ουσιαστική και πετυχημένη προσπάθεια των εκδόσεων Ποιότητα να προσφέρουν στην Ελληνική γλώσσα τα κείμενα των κορυφαίων συγγραφέων των Διεθνών Σχέσεων. Έτσι, μετά τα έργα των Carr, Bull, Gilpin, Mearsheimer, Wight, Howard, η έκδοση των έργων τού Waltz προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό την πλήρη και πραγματική σύγχρονη σκέψη στις Διεθνείς Σχέσεις, επιτρέποντας, ταυτοχρόνως, την ανάπτυξη της επιστήμης μας στην Ελλάδα.

 
Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Εν όψει της αναγόρευσης του Kenneth Waltz ως Επίτιμου Διδάκτορα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, στις 6 Μαΐου 2011, κρίνω σκόπιμο στις επόμενες αναρτήσεις μου να επικεντρωθώ στο έργο τού, κατά τη γνώμη μου, μεγαλύτερου σύγχρονου επιστήμονα των Διεθνών Σχέσεων. Στόχος μου είναι να συστήσω το έργο του στο ευρύ κοινό, ώστε να αξιοποιηθεί καλύτερα η μοναδική ευκαιρία τής επίσκεψής του στην Ελλάδα και στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Ξεκινώ με τις σκέψειςμου για το μνημειώδες για την επιστήμη των Διεθνών Σχέσεων έργο του Ο Άνθρωπος, το Κράτος και ο Πόλεμος, που κυκλοφόρησε στα Ελληνικά από τις εκδόσεις Ποιότητα (2011). Προηγούμενη εκδοχή αυτού του κειμένου χρησιμοποιήθηκε ως εισαγωγικό σημείωμα για την Ελληνική έκδοση του βιβλίου.

 

kennethwaltz

Μέρος Α'

Όταν το 1986, στις ΗΠΑ, στο μεταπτυχιακό μου των Διεθνών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Denver μελετούσα, σύμφωνα με το πρόγραμμα και αμέσως μετά τον Θουκυδίδη, το έργο του Kenneth Waltz Man, the State, and War, ήταν δύσκολο να φανταστώ ότι το εν λόγω βιβλίο θα εκδίδονταν στα Ελληνικά και ότι θα είχα την τιμή να το προλογίσω στη γλώσσα μας.

Το Man, the State, and War ήταν, το 1954, η διδακτορική διατριβή τού μεγαλύτερου, κατά την άποψή μου και κατά την άποψη πολλών, σύγχρονου επιστήμονα των Διεθνών Σχέσεων. Δημοσιεύτηκε το 1959 από τις Εκδόσεις του Πανεπιστημίου Columbia (University Press) και, αφού ήδη μεταφράστηκε σε πάνω από 60 γλώσσες, παρουσιάζεται πλέον από τις εκδόσεις Ποιότητα στα Ελληνικά.

Αλήθεια τι είναι αυτό που κάνει ένα βιβλίο τόσο σημαντικό που να μεταφραστεί σε τόσες γλώσσες, που οι μηχανές αναζήτησης του διαδικτύου να δίνουν εκατοντάδες εκατομμύρια αποτελέσματα, που να έχει λάβει χιλιάδες επιστημονικές ετεροαναφορές και που κάνει εμάς, τους σύγχρονους μελετητές των Διεθνών Σχέσεων, να έχουμε γράψει, να έχουμε προφέρει τόσες φορές τον τίτλο του και να θεωρούμε τον Kenneth Waltz ως το σημαντικότερο σύγχρονο συγγραφέα της Επιστήμης μας;

Είναι ότι ο Kenneth Waltz, πρώτος στον εικοστό αιώνα, εισήγαγε μία σειρά καινοτομιών στην προσέγγιση και τη μεθοδολογία μελέτης των Διεθνών Σχέσεων. Μέσω αυτών των καινοτομιών κατόρθωσε να ενώσει τα ρυάκια τής περί τα διεθνή πολιτικής σκέψης, να αναδιατάξει τον ρου της θεωρίας των Διεθνών Σχέσεων και να την επανενώσει με τη μόνη, καθαρή και αποκλειστική για πολλούς αιώνες θεωρητική πηγή των Διεθνών Σχέσεων, το Ιστορίαι (Πελοποννησιακός πόλεμος) του Θουκυδίδη.

Η σκέψη για τις Διεθνείς Σχέσεις, τις σχέσεις μεταξύ των φορέων ανθρώπινης οργάνωσης και τις μεταξύ τους συγκρούσεις, τον πόλεμο, δεν είχε χαθεί ανά τους αιώνες. Δεν θα μπορούσε άλλωστε. Τα ρυάκια της διέτρεχαν την Πολιτική Επιστήμη, την Πολιτική Φιλοσοφία και τη διπλωματική πρακτική.

Ο Waltz τα εντοπίζει στην πολιτική θεωρία των προηγούμενων αιώνων και, μεθοδολογικά, εστιάζει την μελέτη του αποκλειστικά στο διεθνές φαινόμενο και στην πιο καταστροφική – και εκ τούτου πιο ανησυχητικά ενδιαφέρουσα – έκφανσή του, τον πόλεμο.

Ο Waltz δεν ευαγγελίζεται μεγαλόσχημους σκοπούς. Δεν είναι ένας ακόμη αυτόκλητος κήρυκας της ειρήνης. Στόχος του είναι να αντιληφθεί επιστημονικά το γιατί γίνεται πόλεμος, να φωτίσει τις αιτίες της θανατηφόρας ασθένειας που πλήττει τους φορείς της ανθρώπινης οργάνωσης. Με την επιστημονική του οπτική ανοίγει το δρόμο για τους πολιτικούς επιστήμονες των Διεθνών Σχέσεων να γίνουν οι «γιατροί» του πολέμου και όχι οι «γητευτές» του. Συστηματικά επιδιώκει να ακολουθήσει την επιστημονική (τη μόνη) μέθοδο γνώσης και να οργανώσει κατηγορίες εντός της θεωρίας των Διεθνών Σχέσεων. Ουσιαστικά, κυρίαρχος σκοπός της μελέτης του είναι η γνώση· ο όποιος άλλος σκοπός προϋποθέτει και, σε κάθε περίπτωση, τοποθετείται πέρα από την ασφαλή γνώση.

Στην μέχρι τις μέρες του ανθρώπινη πολιτική σκέψη και βιβλιογραφία, ο Waltz θα εντοπίσει δύο μεγάλες κατηγορίες αιτίων του πολέμου: τον άνθρωπο και το κράτος. Στις δύο αυτές κατηγορίες, θα προσθέσει, καινοτομώντας, και μία τρίτη: αυτήν του άναρχου διεθνούς συστήματος, δηλαδή του περιβάλλοντος των κρατών, των μεταξύ τους σχέσεων, ανταγωνισμών και ισορροπιών.

Η λογική προσδιορισμού της συμπεριφοράς των κρατών από και έναντι του «κοινωνικού» τους περιβάλλοντος, δεν ήταν άγνωστη στην πολιτική θεωρία, είτε στη μορφή της ισορροπίας της ισχύος είτε στη μορφή της ομοσπονδίας. Ο Waltz αποδέχεται ότι η ιδέα αυτή δεν είναι νέα και αναφέρεται στον Θουκυδίδη, τον Hamilton, τον Machiavelli, τον Hobbes και τον Rousseau. Δεν ήταν, όμως, αναπτυγμένη. Ίσως χρειαζόταν ένα διεθνές σύστημα διπολικό και πολωμένο, ιδεολογικά φορτισμένο, για να ενταθεί η μελέτη των διεθνών ζητημάτων και να απαιτηθεί η προσφυγή σ' ένα άλλο νέο επίπεδο, στη μελέτη του περιβάλλοντος των κρατών.

Θα ακολουθήσει το δεύτερο μέρος.   

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω και από την ιστοσελίδα μου ότι την Παρασκευή 6 Μαϊου θα έχουμε την χαρά και την τιμή να αναγορεύσουμε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας τον καθηγητή Kenneth Waltz. Ο Kenneth Waltz δεν είναι απλώς ενός διεθνούς φήμης επιστήμονας που αναγορεύεται επίτιμος διδάκτορας, αλλά είναι ο κορυφαίος επιστήμονας των Διεθνών Σχέσεων στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα και πατέρας του δομικού ρεαλισμού.

Εισήγαγε μια σειρά καινοτομιών και στην προσέγγιση και στη μεθοδολογία μελέτης των διεθνών σχέσεων που άλλαξαν την ιστορία του επιστημονικού μας πεδίου, θέτοντας πάντα στο επίκεντρο το βασικό ζήτημα των πολιτικών επιστημόνων των Διεθνών Σχέσεων ή όπως συνηθίζω να λέω στους πρωτοετείς φοιτητές στο τμήμα μας των "γιατρών του πολέμου", που δεν είναι άλλο από το "Πώς να σκεφτούμε σχετικά με τον πόλεμο και την ειρήνη", όπως αναφέρει ο ίδιος ο Waltz στο έργο του Ο Άνθρωπος, το Κράτος και ο Πόλεμός.

Τις επόμενες μέρες θα επανέλθω με περισσότερες πληροφορίες και κριτικές σχετικά με το έργο του Waltz, καθώς πιστεύω ότι η επίσκεψη στην Ελλάδα και η αναγόρευσή του ως επίτιμο διδάκτορα του του Πανεπιστημίου Μακεδονίας αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία για έναν ευρύ διάλογο εντός και εκτός της ακαδημαϊκής μας κοινότητας, τόσο για ζητήματα θεωρίας, όσο και για ζητήματα πολιτικής.

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη ανάρτηση που σκοπό είχε να σας πληροφορήσω για την αναγόρευση του Kenneth Waltz και να σας προσκαλέσω σ' αυτήν την Παρασκευή 6 Μαϊου στις 11.00 πμ, στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, θα ήθελα να σημειώσω ότι αισθάνομαι μεγάλη τιμή και συγκίνηση για αυτό το ευτυχές ακαδημαϊκά και προσωπικά γεγονός. Όταν το 1986 μελετούσα για το μεταπτυχιακό μου στις ΗΠΑ το έργο του, που πάντοτε θαύμαζα, δεν είχα φανταστεί ότι θα έρθει η ώρα να τον τιμήσουμε στο Πανεπιστήμιο που υπηρετώ. Είμαι σίγουρος ότι αυτή την χαρά, την τιμή και τη συγκίνηση την μοιράζονται μαζί μου οι συνάδελφοι σε όλη την Ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα των Πολιτικών Επιστημών ευρύτερα και των Διεθνών Σχέσεων ειδικότερα, καθώς και οι φοιτητές μας που αναμένεται να κατακλύσουν την αίθουσα για αυτήν την μοναδική ευκαιρία να συναντήσουμε και να ακούσουμε τον Kenneth Waltz.   

Περισσότερες πληροφορίες για τον Kenneth Waltz μπορείτε να βρείτε εδώ

 

http://24wro.blogspot.com/2011/04/kenneth-waltz.html

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική

Βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να ανακοινώσω και από την ιστοσελίδα μου ότι την Παρασκευή 6 Μαϊου θα έχουμε την χαρά και την τιμή να αναγορεύσουμε επίτιμο διδάκτορα του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας τον καθηγητή Kenneth Waltz. Ο Kenneth Waltz δεν είναι απλώς ενός διεθνούς φήμης επιστήμονας που αναγορεύεται επίτιμος διδάκτορας, αλλά είναι ο κορυφαίος επιστήμονας των Διεθνών Σχέσεων στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα και πατέρας του δομικού ρεαλισμού.

 Εισήγαγε μια σειρά καινοτομιών και στην προσέγγιση και στη μεθοδολογία μελέτης των διεθνών σχέσεων που άλλαξαν την ιστορία του επιστημονικού μας πεδίου, θέτοντας πάντα στο επίκεντρο το βασικό ζήτημα των πολιτικών επιστημόνων των Διεθνών Σχέσεων ή όπως συνηθίζω να λέω στους πρωτοετείς φοιτητές στο τμήμα μας των "γιατρών του πολέμου", που δεν είναι άλλο από το "Πώς να σκεφτούμε σχετικά με τον πόλεμο και την ειρήνη", όπως αναφέρει ο ίδιος ο Waltz στο έργο του Ο Άνθρωπος, το Κράτος και ο Πόλεμός.

Τις επόμενες μέρες θα επανέλθω με περισσότερες πληροφορίες και κριτικές σχετικά με το έργο του Waltz, καθώς πιστεύω ότι η επίσκεψη στην Ελλάδα και η αναγόρευσή του ως επίτιμο διδάκτορα του του Πανεπιστημίου Μακεδονίας αποτελεί μια εξαιρετική ευκαιρία για έναν ευρύ διάλογο εντός και εκτός της ακαδημαϊκής μας κοινότητας, τόσο για ζητήματα θεωρίας, όσο και για ζητήματα πολιτικής.

Κλείνοντας αυτή τη σύντομη ανάρτηση που σκοπό είχε να σας πληροφορήσω για την αναγόρευση του Kenneth Waltz και να σας προσκαλέσω σ' αυτήν την Παρασκευή 6 Μαϊου στις 11.00 πμ, στην αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, θα ήθελα να σημειώσω ότι αισθάνομαι μεγάλη τιμή και συγκίνηση για αυτό το ευτυχές ακαδημαϊκά και προσωπικά γεγονός. Όταν το 1986 μελετούσα για το μεταπτυχιακό μου στις ΗΠΑ το έργο του, που πάντοτε θαύμαζα, δεν είχα φανταστεί ότι θα έρθει η ώρα να τον τιμήσουμε στο Πανεπιστήμιο που υπηρετώ. Είμαι σίγουρος ότι αυτή την χαρά, την τιμή και τη συγκίνηση την μοιράζονται μαζί μου οι συνάδελφοι σε όλη την Ελληνική ακαδημαϊκή κοινότητα των Πολιτικών Επιστημών ευρύτερα και των Διεθνών Σχέσεων ειδικότερα, καθώς και οι φοιτητές μας που αναμένεται να κατακλύσουν την αίθουσα για αυτήν την μοναδική ευκαιρία να συναντήσουμε και να ακούσουμε τον Kenneth Waltz.   

Περισσότερες πληροφορίες για τον Kenneth Waltz μπορείτε να βρείτε εδώ

 

http://24wro.blogspot.com/2011/04/kenneth-waltz.html

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
Τετάρτη, 22 Σεπτέμβριος 2010 08:00

Ρεαλισμός και Στρατηγική

Ρεαλισμός και στρατηγική

Ελεύθερος Τύπος, 5.3.2008
του Ηλία Κουσκουβέλη
Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων

 

Η άσκηση εξωτερικής πολιτικής κινείται ανάμεσα στην επιδίωξη του επιθυμητού και του εφικτού. Στη διαπραγμάτευση με τα Σκόπια γνωρίζουμε το επιθυμητό. Το εφικτό, όμως, καθορίζεται τόσο από τη δική μας ισχύ, τις δικές μας διαπραγματευτικές ικανότητες και τις αντίστοιχες των γειτόνων μας, όσο και τη διεθνή συγκυρία.

Παίρνουμε μέρος σε μια παρτίδα σκληρού διπλωματικού πόκερ, με πολλούς και καλούς παίκτες. Οι κινήσεις των γειτόνων μας και οι δικές μας, ο ρόλος του μεσολαβητή του ΟΗΕ, η πολιτική των ΗΠΑ, οι διαθέσεις της Ρωσίας, οι μεταξύ τους σχέσεις, αλλά και η στάση των Ευρωπαίων εταίρων μας, καθορίζουν τις εξελίξεις.

Θα πρέπει να αξιολογήσουμε τη θέση της χώρας μας και να παίξουμε τα ισχυρά μας χαρτιά. Η Ελλάδα είναι ασφαλής. Σε αντίθεση με τους γείτονες μας, η δική μας επιβίωση δεν κινδυνεύει. Η χώρα μας διαθέτει το πλεονέκτημα να είναι μέλος του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. και το δικαίωμα του βέτο. Διαθέτει δε καλές σχέσεις τόσο με τις ΗΠΑ, όσο και με τη Ρωσία, και αρχίζει να παίζει δυναμικό ρόλο στον ενεργειακό χάρτη της ευρύτερης περιοχής. Όλα αυτά την καθιστούν ισχυρό διαπραγματευτή.

Η χρονική συγκυρία, όμως, ευνοεί και τους γείτονές μας. Η πολιτική των ΗΠΑ τους προσφέρει εξωτερική ενδυνάμωση, η οποία μπορεί να είναι πρόσκαιρη, δεν παύει όμως, να αποτελεί ένα συντελεστή ισχύος.

Η χρονική συγκυρία, λοιπόν, δεν επιτρέπει τη μεγιστοποίηση των στόχων μας. Σίγουρα, όμως, μπορεί να εξασφαλιστεί η βελτιστοποίηση: να επιβάλουμε το δικό μας κατώτατο όριο στην ατζέντα. Το μη χείρον για εμάς θα είναι η σύνθετη ονομασία παντού και να διασφαλίζεται ρητά η ακεραιότητα του ελληνικού πολιτισμού. Ο πολιτισμός μας είναι αδιαπραγμάτευτος.

Τέλος, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη μας τη σχετικότητα του χρόνου. Η εν λόγω διαπραγμάτευση είναι ακόμη μια παρτίδα του παιχνιδιού. Σε ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, το μόνο βέβαιο είναι η ρευστότητα των εξελίξεων. Η Ιστορία δεν κινείται με όρους συμβατικού χρόνου ούτε με μεγέθη διάρκειας της ανθρώπινης ζωής. Συνεπώς, χρειαζόμαστε στρατηγική σε βάθος χρόνου, σοβαρότητα, ετοιμότητα, συνεχή κινητικότητα και μεθοδικότητα.

Η Ελλάδα είναι κράτος σταθερά προσηλωμένο στις αρχές του διεθνούς δικαίου, της σταθερότητας και της ειρήνης. Συμβάλλει στην πολιτική και οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Υπεράνω όλων, όμως, τοποθετεί το εθνικό της συμφέρον, για αυτό η στρατηγική μας είναι απαραίτητο να διέπεται από ρεαλισμό και στρατηγική. Βραχυπρόθεσμα, πρέπει να ακολουθήσουμε τον ρεαλιστή Edward Carr, δηλαδή να δράσουμε αναλογιζόμενοι τον κόσμο όπως είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι. Κατ' εμέ, το πώς θα θέλαμε να είναι και τι θα θέλαμε να πετύχουμε ανήκει στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Δημοσιευμένο στην κατηγορία Κουσκουβέλης - Εξωτερική Πολιτική
You are here Προβολή άρθρων ανα tag: neorealism